Wiele kobiet przez lata słyszy, że bolesne i obfite miesiączki „są normalne”. Często próbują funkcjonować mimo nasilających się dolegliwości, sięgając po kolejne leki przeciwbólowe i wizytę u kolejnego ginekologa. Tymczasem jedną z częstych przyczyn takich objawów może być adenomioza – choroba, która przez wiele lat pozostawała niedodiagnozowana i mylona z innymi schorzeniami ginekologicznymi. Jak podkreśla dr n. med. Anna Golka- Leszczyńska – ginekolog z krakowskiego Szpitala na Klinach – dziś dzięki nowoczesnej diagnostyce wiemy, że adenomioza może mieć realny wpływ nie tylko na komfort życia kobiety ale również na płodność, codzienne funkcjonowanie oraz także zdrowie psychiczne.
Co to jest adenomioza?
Adenomioza to schorzenie, w którym komórki błony śluzowej macicy (endometrium) zaczynają wrastać w mięsień macicy. W praktyce oznacza to, że tkanka, która fizjologicznie powinna znajdować się wyłącznie wewnątrz jamy macicy, pojawia się również w jej ścianie a dokładnie warstwie mięśniowej (myometrium). W przebiegu adenomiozy komórki błony śluzowej macicy wraz z jej podścieliskiem pojawiają się w obrębie mięśnia macicy, prowadząc do przerostu tkanki mięśniowej oraz zmian włóknistych. Powoduje to przewlekły stan zapalny, pogrubienie mięśnia macicy oraz nasilone dolegliwości bólowe. Schorzenie może obejmować większy obszar macicy w sposób rozlany lub występować jako pojedyncze, ograniczone ogniska określane mianem adenomyoma. Warto zauważyć, że adenomioza często współistnieje z endometriozą, mięśniakami macicy i wrodzonymi wadami macicy.
Jak często diagnozuje się adenomiozę?
Według aktualnych danych naukowych adenomioza jest jedną z częstszych chorób ginekologicznych, choć przez wiele lat pozostawała niedodiagnozowana. Najnowsze publikacje wskazują, że może dotyczyć około 20–35% kobiet z objawami ginekologicznymi, takimi jak bolesne miesiączki, przewlekły ból miednicy czy obfite krwawienia. W przeglądzie opublikowanym w bazie PubMed („A Systematic Review of Adenomyosis”, 2021) podkreślono, że średnia częstość występowania choroby u kobiet objawowych wynosi około 30–35%. Z kolei analiza epidemiologiczna opublikowana w „StatPearls” wskazuje, że wraz z rozwojem diagnostyki obrazowej rzeczywista częstość występowania adenomiozy może być znacznie większa niż wcześniej sądzono. Coraz więcej badań pokazuje również, że schorzenie coraz częściej rozpoznawane jest u młodszych pacjentek oraz kobiet z problemami z płodnością.
Przyczyny adenomiozy – dlaczego dochodzi do rozwoju choroby?
Mimo dynamicznego rozwoju diagnostyki ginekologicznej dokładne przyczyny powstawania adenomiozy nadal nie zostały jednoznacznie wyjaśnione. Obecnie specjaliści wskazują, że jest to choroba o złożonym, wieloczynnikowym podłożu, na którego rozwój mogą wpływać zarówno zaburzenia hormonalne, przewlekły stan zapalny, jak i uszkodzenia tkanek macicy.
Jedna z najczęściej opisywanych teorii zakłada, że dochodzi do zaburzenia naturalnej granicy pomiędzy błoną śluzową macicy (endometrium) a mięśniem macicy (miometrium). W efekcie komórki endometrium zaczynają wrastać w głąb ściany macicy, powodując przewlekły stan zapalny, przerost mięśnia macicy oraz charakterystyczne objawy adenomiozy, takie jak bolesne miesiączki czy obfite krwawienia.
Druga teoria zwraca uwagę na możliwe podłoże embrionalne choroby. Według części badań zmiany prowadzące do rozwoju adenomiozy mogą rozpoczynać się już na bardzo wczesnym etapie życia płodowego i ujawniać się dopiero wiele lat później pod wpływem hormonów oraz innych czynników środowiskowych.
W literaturze medycznej opisano również czynniki, które mogą zwiększać ryzyko wystąpienia adenomiozy. Należą do nich m.in.:
- wczesne wystąpienie pierwszej miesiączki,
- krótkie cykle menstruacyjne,
- nadwaga i otyłość,
- przebyte ciąże,
- wcześniejsze zabiegi i operacje w obrębie macicy (np. cesarskie cięcie czy łyżeczkowanie jamy macicy),
- zaburzenia hormonalne związane z estrogenami.
Przez wiele lat uważano, że adenomioza dotyczy głównie kobiet po 40. roku życia oraz wieloródek. Obecnie coraz częściej rozpoznawana jest także u młodszych pacjentek – również przed 35. rokiem życia, szczególnie u kobiet zgłaszających przewlekły ból miesiączkowy, obfite miesiączki lub problemy z płodnością.
Początek formularza
Adenomioza – objawy, których nie warto ignorować
Objawy adenomiozy mogą mieć różne nasilenie. U części kobiet choroba rozwija się latami i przez długi czas pozostaje nierozpoznana.
Najczęstsze objawy adenomiozy to:
- bardzo bolesne miesiączki,
- obfite krwawienia miesiączkowe,
- przewlekły ból podbrzusza,
- ból podczas współżycia,
- uczucie rozpierania lub ciężkości w miednicy,
- plamienia między miesiączkami,
- przewlekłe zmęczenie związane z obfitymi krwawieniami,
- problemy z zajściem w ciążę.
Jeżeli obserwujesz u siebie podobne dolegliwości – szczególnie wtedy, gdy utrzymują się przez dłuższy czas lub stopniowo się nasilają – nie warto ich bagatelizować. Dotyczy to zwłaszcza kobiet planujących ciążę, ponieważ w przypadku problemów z płodnością szybka diagnostyka ma ogromne znaczenie. Konsultacja z ginekologiem zajmującym się diagnostyką chorób kobiecych i leczeniem niepłodności może pomóc wcześniej ustalić przyczynę objawów i wdrożyć odpowiednie postępowanie terapeutyczne.
Na uwagę zasługuje fakt, że nawet u 30% kobiet adenomioza może rozwijać się bez wyraźnych objawów klinicznych. W takich przypadkach choroba bywa rozpoznawana przypadkowo – najczęściej podczas rutynowego badania ginekologicznego, diagnostyki obrazowej lub w trakcie poszukiwania przyczyn trudności z zajściem w ciążę.
Adenomioza a endometrioza – czym różnią się te choroby?
Pacjentki bardzo często mylą adenomiozę z endometriozą. To dwa różne schorzenia ginekologiczne, które często dają podobne objawy i mogą współistnieć u tej samej pacjentki. W obu przypadkach dochodzi do nieprawidłowego występowania komórek endometrium, jednak kluczowa różnica dotyczy ich lokalizacji. W endometriozie tkanka przypominająca błonę śluzową macicy pojawia się poza macicą – najczęściej w obrębie jajników, otrzewnej czy jelit. Natomiast w adenomiozie komórki endometrium wrastają w mięsień macicy, powodując jego pogrubienie i przewlekły stan zapalny. Obie choroby mogą prowadzić do bolesnych miesiączek, przewlekłego bólu miednicy, obfitych krwawień oraz problemów z płodnością i zdarza się również, że choroby występują równocześnie. Z tego względu prawidłowa diagnostyka i różnicowanie tych schorzeń mają kluczowe znaczenie dla wdrożenia odpowiedniego leczenia. Główne różnice między endometriozą i adenomiozą przedstawiamy w poniższej tabeli.
| Cecha | Adenomioza | Endometrioza |
| Najczęstszy wiek występowania | Najczęściej u kobiet po 35.–40. roku życia | Częściej u młodszych kobiet, również przed 35. rokiem życia |
| Lokalizacja zmian | Komórki endometrium wrastają w mięsień macicy | Tkanka endometrium rozwija się poza macicą (np. jajniki, otrzewna, jelita) |
| Najbardziej charakterystyczne objawy | Obfite, przedłużające się i bolesne miesiączki | Przewlekły ból miednicy i silny ból menstruacyjny |
| Wpływ na płodność | Może utrudniać zajście w ciążę, jednak rzadziej niż endometrioza | Często związana z problemami z płodnością |
| Powiększenie macicy | Często obecne | Zwykle nie występuje |
| Ból podczas współżycia | Może występować | Występuje często |
| Przebieg choroby | Przewlekły, stopniowo postępujący | Przewlekły, często wieloogniskowy |
| Możliwość współistnienia | Może współwystępować z endometriozą | Często współistnieje z adenomiozą |
Jak wygląda diagnostyka adenomiozy?
Jeszcze kilka lat temu rozpoznanie adenomiozy było trudne i często możliwe dopiero po zabiegu operacyjnym. Obecnie duże znaczenie ma doświadczenie lekarza oraz nowoczesna diagnostyka obrazowa.
Podstawą diagnostyki jest:
- dokładny wywiad medyczny,
- badanie ginekologiczne,
- ultrasonografia przezpochwowa,
- w wybranych przypadkach rezonans magnetyczny (MRI).
Podczas badania USG lekarz może ocenić charakterystyczne cechy świadczące o adenomiozie, takie jak pogrubienie ściany macicy czy niejednorodna struktura mięśnia macicy. Wczesna diagnostyka ma ogromne znaczenie, ponieważ pozwala szybciej wdrożyć odpowiednie leczenie i ograniczyć rozwój choroby.
Czy adenomioza może wpływać na płodność?
Zdecydowanie tak. Adenomioza może utrudniać zajście w ciążę oraz zwiększać ryzyko niepowodzeń implantacji zarodka. Mechanizm nie jest do końca poznany, jednak przewlekły stan zapalny oraz zmiany w obrębie mięśnia macicy mogą wpływać na prawidłowe funkcjonowanie endometrium. Dlatego u pacjentek planujących ciążę bardzo ważna jest odpowiednia diagnostyka i indywidualne dobranie leczenia.
Leczenie adenomiozy – jakie są możliwości?
Leczenie adenomiozy zależy przede wszystkim od:
- wieku pacjentki,
- nasilenia objawów,
- planów dotyczących macierzyństwa,
- stopnia zaawansowania zmian.
Co ważne – nie każda pacjentka wymaga leczenia operacyjnego.
Leczenie farmakologiczne adenomiozy – kiedy stosuje się terapię zachowawczą?
Leczenie zachowawcze adenomiozy stosowane jest przede wszystkim u pacjentek, które planują ciążę w przyszłości, nie kwalifikują się do leczenia operacyjnego ze względu na stan zdrowia lub nie chcą poddawać się zabiegowi chirurgicznemu. Celem terapii jest przede wszystkim zmniejszenie bólu, ograniczenie obfitych krwawień miesiączkowych oraz poprawa jakości życia.
W łagodzeniu dolegliwości bólowych związanych z adenomiozą najczęściej wykorzystuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak ibuprofen czy naproksen. Preparaty te pomagają zmniejszyć ból menstruacyjny oraz przewlekły ból miednicy, który może towarzyszyć chorobie.
Istotną rolę odgrywa również leczenie hormonalne adenomiozy, którego celem jest ograniczenie aktywności endometrium i zmniejszenie nasilenia objawów. Odpowiednio dobrana terapia może pomóc w regulacji krwawień oraz zmniejszeniu bólu. W zależności od wieku pacjentki, nasilenia objawów oraz planów prokreacyjnych stosowane mogą być m.in.:
- doustne środki antykoncepcyjne,
- preparaty progesteronu,
- wkładki wewnątrzmaciczne uwalniające lewonorgestrel,
- analogi i antagoniści GnRH.
Wybór metody leczenia zawsze powinien być indywidualnie dopasowany do potrzeb pacjentki oraz stopnia zaawansowania choroby.
Leczenie operacyjne adenomiozy – kiedy konieczny jest zabieg?
Leczenie operacyjne adenomiozy rozważane jest przede wszystkim u pacjentek z nasilonymi objawami, u których terapia farmakologiczna nie przynosi oczekiwanych efektów lub choroba w istotny sposób obniża jakość życia. Decyzja o zabiegu zależy m.in. od wieku pacjentki, stopnia zaawansowania zmian, nasilenia dolegliwości oraz planów dotyczących macierzyństwa.
Współczesna ginekologia oferuje kilka metod leczenia zabiegowego adenomiozy – od procedur oszczędzających macicę po leczenie radykalne.
Jedną z mniej inwazyjnych metod jest ablacja endometrium, stosowana głównie u pacjentek z powierzchownymi zmianami i bardzo obfitymi krwawieniami miesiączkowymi. Zabieg może zmniejszać nasilenie objawów, jednak nie zawsze pozwala na całkowite wyeliminowanie choroby. Metoda ta przeznaczona jest przede wszystkim dla kobiet, które zakończyły już plany prokreacyjne.
W wybranych przypadkach możliwe jest również chirurgiczne usunięcie ognisk adenomiozy z zachowaniem macicy. Takie postępowanie może być rozważane szczególnie u kobiet planujących ciążę, jednak zakres zabiegu zależy od lokalizacji i rozległości zmian.
Najbardziej radykalną metodą leczenia pozostaje histerektomia, czyli usunięcie macicy. Zabieg ten rozważany jest głównie w uzasadnionych przypadkach, u pacjentek z zaawansowaną adenomiozą, przewlekłym bólem oraz nasilonymi krwawieniami, zwłaszcza gdy inne formy terapii okazały się nieskuteczne.
Warto podkreślić, że leczenie operacyjne adenomiozy powinno być zawsze indywidualnie dopasowane do sytuacji klinicznej pacjentki oraz poprzedzone dokładną diagnostyką i konsultacją ginekologiczną.
Czy adenomioza ustępuje po menopauzie?
U wielu kobiet objawy adenomiozy zmniejszają się po menopauzie, co związane jest ze spadkiem poziomu estrogenów. Ponieważ choroba jest hormonozależna, wygaszenie aktywności hormonalnej jajników prowadzi zwykle do ograniczenia krwawień oraz zmniejszenia stanu zapalnego w obrębie zmian adenomiozy.
Nie oznacza to jednak, że wszystkie dolegliwości ustępują całkowicie. U części pacjentek nadal mogą utrzymywać się objawy związane ze zmianami w strukturze mięśnia macicy, takie jak uczucie ucisku, pełności w podbrzuszu czy przewlekły dyskomfort miednicy.
Warto również pamiętać, że u kobiet stosujących hormonalną terapię zastępczą (HTZ) po menopauzie objawy adenomiozy mogą ponownie się nasilać. Z tego względu decyzja o wdrożeniu HTZ powinna być zawsze poprzedzona indywidualną oceną stanu zdrowia pacjentki i konsultacją ginekologiczną.
Adenomioza a jakość życia kobiet
Adenomioza to nie tylko problem ginekologiczny.
Przewlekły ból, obfite miesiączki czy zmęczenie mogą wpływać na:
- życie zawodowe,
- aktywność fizyczną,
- relacje,
- zdrowie psychiczne,
- jakość snu.
Wiele kobiet przez lata przyzwyczaja się do życia z bólem, traktując swoje objawy jako coś „normalnego”. Tymczasem odpowiednia diagnostyka i leczenie mogą znacząco poprawić codzienne funkcjonowanie.
Kiedy zgłosić się do ginekologa?
Konsultacja ginekologiczna jest wskazana szczególnie wtedy, gdy:
- miesiączki są bardzo bolesne,
- krwawienia są obfite,
- pojawia się przewlekły ból podbrzusza,
- ból utrudnia normalne funkcjonowanie,
- występują problemy z zajściem w ciążę,
- objawy nasilają się z miesiąca na miesiąc.
W przypadku adenomiozy kluczowe znaczenie ma wczesne rozpoznanie i indywidualne podejście do pacjentki.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o adenomiozę
Czy adenomioza jest groźna?
Adenomioza nie jest chorobą nowotworową, jednak może znacząco obniżać komfort życia i wpływać na płodność. Nieleczona może prowadzić do przewlekłego bólu oraz nasilonych krwawień.
Czy adenomioza może zniknąć sama?
Objawy mogą zmniejszać się po menopauzie, jednak wcześniej choroba zwykle wymaga obserwacji lub leczenia.
Czy adenomioza zawsze wymaga operacji?
Nie. Wiele pacjentek skutecznie leczy się farmakologicznie. Decyzja o leczeniu operacyjnym zależy od nasilenia objawów, wieku oraz planów dotyczących ciąży.
Czy adenomioza powoduje niepłodność?
Adenomioza może utrudniać zajście w ciążę, jednak nie oznacza całkowitej niepłodności. Wiele kobiet z adenomiozą zachodzi w ciążę naturalnie lub po odpowiednim leczeniu.
Jakie badanie najlepiej wykrywa adenomiozę?
Podstawowym badaniem jest USG przezpochwowe wykonywane przez doświadczonego ginekologa. W wybranych przypadkach pomocny może być rezonans magnetyczny.
Czy bardzo bolesne miesiączki mogą oznaczać adenomiozę?
Tak. Silny ból menstruacyjny jest jednym z najczęstszych objawów adenomiozy i nie powinien być bagatelizowany.
Czy adenomioza i endometrioza to to samo?
Nie. Są to dwa różne schorzenia, choć mogą występować jednocześnie i dawać podobne objawy.
Czy adenomioza może wracać po leczeniu?
W części przypadków objawy mogą nawracać, dlatego ważna jest regularna kontrola ginekologiczna i odpowiednio dobrane leczenie.
