Dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego często bywają bagatelizowane. Pacjenci tłumaczą je stresem, dietą, przemęczeniem lub „wrażliwym żołądkiem”. Wiele osób przez długi czas próbuje radzić sobie z takimi objawami samodzielnie. Sięgamy po leki dostępne bez recepty, zmieniamy dietę, odkładamy wizytę u specjalisty. Często liczymy, że dolegliwości „same przejdą”. Niestety, przewód pokarmowy rzadko wysyła sygnały bez powodu.
Niektóre objawy mogą świadczyć o stanach zapalnych, chorobie wrzodowej, polipach jelita grubego, a w części przypadków – o rozwijających się zmianach nowotworowych. Właśnie dlatego tak istotna jest czujność onkologiczna i odpowiednio wczesna diagnostyka endoskopowa.
Dr Wojciech Kostarczyk – chirurg ogólny, gastrolog i proktolog – wyjaśnia, jakie objawy powinny skłonić do wykonania gastroskopii lub kolonoskopii oraz kiedy nie warto zwlekać z badaniem. W swojej praktyce podkreśla, że szybka reakcja często pozwala wykryć zmiany na wczesnym etapie, kiedy leczenie jest najskuteczniejsze.
Przewlekłe bóle brzucha – kiedy wymagają diagnostyki?
Ból brzucha to jeden z najczęstszych powodów konsultacji lekarskich. Może mieć charakter ostry lub tępy, być zlokalizowany w nadbrzuszu, podbrzuszu albo obejmować całą jamę brzuszną. Wiele dolegliwości ma przejściowy charakter i jest związanych z dietą czy infekcją. Problem pojawia się wtedy, gdy ból utrzymuje się tygodniami, nawraca mimo leczenia lub stopniowo się nasila.
Kluczowe znaczenie ma czas trwania objawów oraz to, czy towarzyszą im inne niepokojące symptomy, takie jak spadek masy ciała, anemia, zaburzenia wypróżnień czy osłabienie – podkreśla dr n. med. Wojciech Kostarczyk. Przewlekły ból brzucha zawsze wymaga wyjaśnienia przyczyny, a nie jedynie leczenia objawowego.
W zależności od lokalizacji i charakteru bólu lekarz może zalecić gastroskopię lub kolonoskopię. Gastroskopia umożliwia ocenę przełyku, żołądka i dwunastnicy, pozwala wykryć stany zapalne, owrzodzenia czy zmiany nadżerkowe. Kolonoskopia z kolei daje możliwość dokładnej oceny jelita grubego, wykrycia polipów, zmian zapalnych, uchyłków czy guzów.
W wielu przypadkach dopiero badanie endoskopowe pozwala postawić jednoznaczną diagnozę i wdrożyć celowane leczenie. Zwlekanie z diagnostyką może prowadzić do utrwalenia objawów, a w niektórych sytuacjach – do opóźnienia rozpoznania poważnej choroby.
Przewlekły ból brzucha nie powinien być traktowany jako „normalny stan”. To sygnał, że organizm wymaga dokładniejszej oceny.
Długotrwała zgaga i problemy z przełykaniem
Okresowa zgaga po obfitym, ciężkostrawnym posiłku nie musi być powodem do niepokoju. Jeśli jednak pieczenie za mostkiem pojawia się regularnie, utrzymuje się przez wiele tygodni lub nawraca mimo stosowania leków, wymaga dalszej diagnostyki. Przewlekła zgaga nie jest wyłącznie „uciążliwą dolegliwością” – może świadczyć o chorobie refluksowej przełyku i prowadzić do powikłań.
Niepokojącymi objawami są również uczucie cofania treści pokarmowej do przełyku, przewlekła chrypka, kaszel o niewyjaśnionej przyczynie, a przede wszystkim trudności w połykaniu lub ból przy przełykaniu. Takie symptomy mogą wskazywać na stan zapalny, nadżerki, zwężenia przełyku, a w rzadszych przypadkach – na zmiany nowotworowe.
Każda utrzymująca się dysfagia, czyli problem z połykaniem, wymaga pilnej diagnostyki endoskopowej – podkreśla dr n. med. Wojciech Kostarczyk. Gastroskopia pozwala dokładnie ocenić przełyk, żołądek i dwunastnicę, wykryć zmiany zapalne, owrzodzenia, a w razie potrzeby pobrać wycinki do badania histopatologicznego.
Wczesne wykrycie nieprawidłowości ma kluczowe znaczenie. Długotrwały refluks może prowadzić do powikłań, takich jak przełyk Barretta, który zwiększa ryzyko rozwoju raka przełyku. Dlatego przewlekłej zgagi i problemów z przełykaniem nie należy bagatelizować – odpowiednio wcześnie wykonana gastroskopia pozwala postawić rozpoznanie i wdrożyć skuteczne leczenie.
Niedokrwistość (anemia) o nieznanej przyczynie
Niedokrwistość bardzo często wykrywana jest przypadkowo – podczas rutynowych badań krwi wykonywanych z powodu osłabienia, spadku energii czy pogorszenia koncentracji. Wielu pacjentów nie łączy anemii z chorobami przewodu pokarmowego, tymczasem może ona być jednym z pierwszych sygnałów ostrzegawczych.
Anemia bez oczywistej przyczyny, zwłaszcza niedoborowa (związana z niedoborem żelaza), może wynikać z przewlekłej, niewidocznej utraty krwi z przewodu pokarmowego. Takie mikrokrwawienia często nie dają wyraźnych objawów bólowych ani widocznej krwi w stolcu.
W przypadku niewyjaśnionej niedokrwistości konieczne jest wykluczenie źródła krwawienia w przewodzie pokarmowym. Zarówno gastroskopia, jak i kolonoskopia pozwalają ocenić błonę śluzową, wykryć owrzodzenia, polipy, zmiany zapalne czy inne ogniska krwawienia – wyjaśnia dr n. med. Wojciech Kostarczyk.
Badanie endoskopowe umożliwia również pobranie wycinków do badania histopatologicznego. Ma to kluczowe znaczenie w diagnostyce chorób zapalnych, celiakii, a także w wykrywaniu zmian przednowotworowych i nowotworowych na wczesnym etapie rozwoju.
Wczesne ustalenie przyczyny anemii pozwala nie tylko skutecznie ją leczyć, ale przede wszystkim wykryć potencjalnie poważne schorzenia, zanim pojawią się bardziej zaawansowane objawy.
Krew w stolcu – objaw alarmowy
Obecność krwi w stolcu to jeden z najważniejszych sygnałów ostrzegawczych ze strony dolnego odcinka przewodu pokarmowego. Może mieć różny charakter – od jasnoczerwonej krwi widocznej na papierze toaletowym, przez ciemniejsze skrzepy, aż po czarne, smoliste stolce świadczące o krwawieniu z wyższych odcinków przewodu pokarmowego. Czasami krwawienie nie jest widoczne gołym okiem i wykrywane jest dopiero w badaniu laboratoryjnym jako dodatni wynik testu na krew utajoną w kale.
Każdy epizod krwawienia z przewodu pokarmowego wymaga diagnostyki i nie powinien być tłumaczony wyłącznie obecnością hemoroidów bez wcześniejszego wykluczenia innych przyczyn – podkreśla dr n. med. Wojciech Kostarczyk.
Choć rzeczywiście w wielu przypadkach przyczyną są zmiany łagodne, takie jak żylaki odbytu czy szczelina odbytu, nie można wykluczyć polipów jelita grubego, stanów zapalnych ani raka jelita grubego bez wykonania kolonoskopii. Badanie to pozwala dokładnie obejrzeć błonę śluzową jelita, wykryć nawet niewielkie zmiany oraz – w razie potrzeby – pobrać wycinki do badania histopatologicznego lub usunąć polipy podczas tej samej procedury.
Niewyjaśniona utrata masy ciała
Nieplanowany spadek masy ciała zawsze powinien wzbudzić czujność – szczególnie wtedy, gdy nie towarzyszy mu zmiana diety, zwiększona aktywność fizyczna ani świadome odchudzanie. Jeśli redukcja wagi postępuje w ciągu kilku tygodni lub miesięcy i towarzyszy jej osłabienie, przewlekłe zmęczenie, brak apetytu czy dolegliwości brzuszne, konieczna jest pogłębiona diagnostyka.
Niewyjaśniona utrata masy ciała to jeden z objawów, którego nie wolno bagatelizować. Może świadczyć o przewlekłym stanie zapalnym, zaburzeniach wchłaniania składników odżywczych, chorobach jelit, ale również o rozwijającym się procesie nowotworowym – podkreśla dr n. med. Wojciech Kostarczyk.
W przypadku takich objawów często konieczna jest kompleksowa ocena całego przewodu pokarmowego. Gastroskopia pozwala ocenić przełyk, żołądek i dwunastnicę, natomiast kolonoskopia umożliwia dokładne zbadanie jelita grubego. Badania te pozwalają wykryć m.in. owrzodzenia, zmiany zapalne, zwężenia, polipy czy guzy.
Utrata wagi bez wyraźnej przyczyny nie jest objawem, który „sam przejdzie”. To sygnał, że organizm wysyła ważną informację, której nie należy ignorować.
Zaburzenia rytmu wypróżnień
Zmiana rytmu wypróżnień to jeden z objawów, który pacjenci często bagatelizują lub tłumaczą stresem, dietą czy „wrażliwymi jelitami”. Tymczasem przewlekłe zaparcia, nawracające biegunki, naprzemienne występowanie obu tych dolegliwości, a także uczucie niepełnego wypróżnienia mogą być sygnałem poważniejszych problemów zdrowotnych.
Szczególną czujność powinny wzbudzić nagłe zmiany w dotychczasowym rytmie wypróżnień, zwłaszcza po 40.–50. roku życia, gdy wzrasta ryzyko chorób jelita grubego, w tym zmian nowotworowych. Jeśli objawy utrzymują się przez kilka tygodni, nasilają się lub towarzyszą im inne symptomy, takie jak ból brzucha, osłabienie czy utrata masy ciała, konieczna jest pogłębiona diagnostyka.
Kolonoskopia bez objawów. Badanie profilaktyczne, które ratuje życie
Kolonoskopia nie zawsze musi być wykonywana z powodu dolegliwości. U osób po 50. roku życia (a w przypadku obciążenia rodzinnego nawet wcześniej) jest to jedno z najważniejszych badań profilaktycznych w kierunku raka jelita grubego. Choroba ta przez wiele lat może rozwijać się bezobjawowo, a pierwsze symptomy pojawiają się często dopiero w zaawansowanym stadium. Profilaktyczna kolonoskopia pozwala wykryć i usunąć polipy, czyli zmiany przednowotworowe, zanim przekształcą się w raka – podkreśla dr n. med. Wojciech Kostarczyk. Dzięki temu badanie ma nie tylko charakter diagnostyczny, ale realnie zmniejsza ryzyko zachorowania. Wczesne wykrycie zmian znacząco zwiększa szanse na całkowite wyleczenie, dlatego profilaktyki nie warto odkładać „na później”.
Nie zwlekaj z diagnostyką
Im wcześniej wykryta zostanie przyczyna dolegliwości, tym większe są możliwości skutecznego leczenia. Nowoczesna endoskopia, wykonywana w warunkach szpitalnych – również w sedacji – pozwala przeprowadzić badanie w sposób bezpieczny i komfortowy. Jeśli obserwujesz niepokojące objawy ze strony przewodu pokarmowego, warto skonsultować się ze specjalistą i rozważyć odpowiednią diagnostykę.
