Refluks żołądkowo-przełykowy to jedna z najczęstszych dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Objawia się nie tylko zgagą ale także przewlekłym kaszlem, chrypką czy bólem w klatce piersiowej, które często mylone są z chorobami serca lub dróg oddechowych. Nieleczony refluks może prowadzić do poważnych powikłań, dlatego wczesna diagnostyka i odpowiednie leczenie mają kluczowe znaczenie.
Czym jest refluks żołądka?
Refluks żołądkowo-przełykowy (GERD) to schorzenie polegające na cofaniu się kwaśnej treści żołądkowej do przełyku. Dzieje się tak na skutek nieprawidłowego funkcjonowania dolnego zwieracza przełyku, który w normalnych warunkach zapobiega zarzucaniu treści pokarmowej.
Kontakt błony śluzowej przełyku z kwasem solnym prowadzi do jej podrażnienia, a z czasem może powodować stan zapalny, nadżerki a nawet zmiany przednowotworowe.
Objawy refluksu – nie tylko zgaga
Najbardziej charakterystycznym objawem refluksu jest uczucie pieczenia za mostkiem, czyli zgaga. Jednak choroba ta może dawać także wiele innych, mniej oczywistych dolegliwości.
Do najczęstszych objawów refluksu należą:
- cofanie się treści żołądkowej do gardła,
- kwaśny lub gorzki posmak w ustach,
- ból w nadbrzuszu lub klatce piersiowej,
- przewlekły kaszel lub chrypka,
- uczucie „guli” w gardle,
- nasilanie objawów po posiłkach lub w pozycji leżącej.
Nietypowe objawy sprawiają, że pacjenci często przez długi czas nie łączą ich z chorobą przewodu pokarmowego.
Najczęstsze przyczyny refluksu żołądkowo-przełykowego
Rozwój refluksu żołądkowo-przełykowego najczęściej jest wynikiem współdziałania kilku czynników. Kluczową rolę odgrywa osłabienie dolnego zwieracza przełyku, który nie spełnia swojej funkcji ochronnej. Istotne znaczenie mają również nadwaga i otyłość, zwiększające ciśnienie w jamie brzusznej, a także obecność przepukliny rozworu przełykowego.
Na nasilenie objawów wpływa styl życia – dieta bogata w tłuste i ciężkostrawne potrawy, regularne spożywanie alkoholu, kawy czy napojów gazowanych, palenie papierosów oraz nieregularne posiłki. Nie bez znaczenia pozostaje także przewlekły stres, który może zaburzać motorykę przewodu pokarmowego.
Jak rozpoznać refluks? Znaczenie właściwej diagnostyki
Rozpoznanie refluksu opiera się na dokładnym wywiadzie lekarskim oraz badaniach dodatkowych. W przypadku przewlekłych, nasilonych lub nietypowych objawów kluczową rolę odgrywa diagnostyka endoskopowa.
Gastroskopia jest jednym z najważniejszych badań w diagnostyce refluksu. To endoskopowe badanie górnego odcinka przewodu pokarmowego. Pozwala ono na bezpośrednią ocenę błony śluzowej przełyku, żołądka i dwunastnicy oraz wykrycie:
- zapalenia przełyku,
- nadżerek i owrzodzeń,
- powikłań refluksu, takich jak przełyk Barretta,
- innych chorób dających podobne objawy.
W Szpitalu na Klinach diagnostykę endoskopową, w tym gastroskopię, przeprowadza dr Wojciech Kostarczyk, zapewniając pacjentom rzetelną ocenę stanu przewodu pokarmowego oraz bezpieczeństwo badania.
Leczenie refluksu – jak sobie pomóc?
Leczenie refluksu zależy od nasilenia objawów oraz wyników badań. W większości przypadków stosuje się połączenie leczenia farmakologicznego i zmian stylu życia.
Podstawą leczenia refluksu, zwłaszcza w jego łagodniejszych postaciach, jest zmiana codziennych nawyków. Zaleca się spożywanie mniejszych, ale regularnych posiłków oraz unikanie jedzenia bezpośrednio przed snem. Duże znaczenie ma ograniczenie potraw tłustych, smażonych i wysoko przetworzonych, a także rezygnacja z alkoholu i palenia tytoniu.
U pacjentów z nadmierną masą ciała redukcja wagi często prowadzi do wyraźnego zmniejszenia dolegliwości. Pomocne bywa również spanie z lekko uniesioną górną częścią tułowia, co ogranicza cofanie się treści żołądkowej w nocy.
W terapii refluksu stosuje się również leczenie farmakologiczne takie jak:
- inhibitory pompy protonowej (IPP),
- leki zmniejszające wydzielanie kwasu żołądkowego,
- preparaty osłaniające błonę śluzową.
Dobór leczenia powinien zawsze odbywać się pod kontrolą lekarza, szczególnie przy długotrwałych objawach.
Dlaczego nie warto bagatelizować refluksu?
Nieleczony refluks żołądkowo-przełykowy może prowadzić do przewlekłego stanu zapalnego przełyku, a w dalszej perspektywie do poważniejszych powikłań. U części pacjentów dochodzi do zwężenia przełyku, co powoduje trudności w połykaniu. Długotrwałe drażnienie błony śluzowej może sprzyjać rozwojowi przełyku Barretta, który uznawany jest za stan przednowotworowy i zwiększa ryzyko raka przełyku. Z tego względu przewlekłych objawów nie należy ignorować.
Refluks żołądka – kiedy zgłosić się do specjalisty i do jakiego ?
Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż kilka tygodni, nasilają się lub towarzyszą im trudności z połykaniem, ból w klatce piersiowej czy utrata masy ciała, konieczna jest konsultacja lekarska.
Przy podejrzeniu refluksu warto zgłosić się w pierwszej kolejności do gastroenterologa, który oceni dolegliwości i w razie potrzeby zleci odpowiednie badania, w tym gastroskopię. W przypadku mniej nasilonych objawów pierwszym kontaktem może być również lekarz internista, natomiast pacjenci z dominującymi objawami ze strony gardła, krtani lub przewlekłym kaszlem bywają kierowani także do laryngologa. Wczesna konsultacja specjalistyczna pozwala na szybkie postawienie diagnozy i wdrożenie skutecznego leczenia.
