Katar, uczucie ucisku w okolicy nosa, ból głowy nasilający się przy schylaniu czy przewlekłe zmęczenie – to objawy, które wiele osób kojarzy z zapaleniem zatok. Problem pojawia się wtedy, gdy infekcje zaczynają powtarzać się kilka razy w roku. Nawracające zapalenie zatok może znacząco obniżać komfort życia i utrudniać codzienne funkcjonowanie.
Dlaczego zapalenie zatok wraca? Jakie są jego objawy i kiedy należy zgłosić się do lekarza? Na te pytania odpowiada dr Kamila Stolcman – Mrugała – laryngolog z krakowskiego Szpitala na Klinach.
Czym jest zapalenie zatok?
Zatoki przynosowe to wypełnione powietrzem przestrzenie znajdujące się w kościach twarzoczaszki wokół nosa. Ich zadaniem jest m.in. nawilżanie i ogrzewanie powietrza, które wdychamy.
Gdy dochodzi do stanu zapalnego błony śluzowej zatok, pojawia się zapalenie zatok przynosowych. Najczęściej jest ono skutkiem infekcji wirusowej, bakteryjnej lub alergii. W wielu przypadkach choroba ustępuje po kilku dniach lub tygodniach. Problem zaczyna się wtedy, gdy infekcje pojawiają się regularnie.
Przewlekłe zapalenie zatok – kiedy o nim mówimy?
O nawracającym, przewlekłym zapaleniu zatok mówi się wtedy, gdy objawy choroby pojawiają się kilka razy w roku i każdorazowo wymagają leczenia. Zwykle są to przynajmniej trzy–cztery epizody zapalenia zatok w ciągu roku. Częste infekcje mogą świadczyć o tym, że w obrębie nosa i zatok istnieje problem utrudniający prawidłowy odpływ wydzieliny.
Ostre i przewlekłe zapalenie zatok. Czym się różnią?
Zapalenie zatok przynosowych może mieć różny przebieg. W praktyce medycznej wyróżnia się przede wszystkim ostre zapalenie zatok oraz przewlekłe zapalenie zatok. Choć w obu przypadkach pojawiają się podobne dolegliwości, takie jak ból głowy, zatkany nos czy wydzielina z nosa, różnią się one przede wszystkim czasem trwania oraz charakterem objawów.
Ostre zapalenie zatok rozwija się nagle, najczęściej jako powikłanie infekcji wirusowej, np. przeziębienia. Objawy są zwykle wyraźne i intensywne, ale choroba trwa stosunkowo krótko – zazwyczaj do około czterech tygodni.
Z kolei przewlekłe zapalenie zatok rozpoznaje się wtedy, gdy dolegliwości utrzymują się znacznie dłużej – przez co najmniej 12 tygodni. Objawy mogą być mniej nasilone niż w ostrym stanie zapalnym, jednak ich długotrwała obecność często znacząco wpływa na codzienne samopoczucie i komfort życia pacjenta.
Najważniejsze różnice między tymi postaciami choroby dotyczą przede wszystkim czasu trwania i charakteru objawów. W ostrym zapaleniu zatok ból w okolicy twarzy czy czoła bywa intensywny i pojawia się nagle, natomiast w przewlekłej postaci choroby ma on zwykle bardziej tępy, utrzymujący się charakter. Osoby cierpiące na przewlekłe zapalenie zatok często skarżą się również na pogorszenie węchu i smaku, uczucie przewlekłego zmęczenia oraz utrzymujący się przez długi czas zatkany nos.
W obu przypadkach choroba może na tyle utrudniać codzienne funkcjonowanie, że lekarz może wystawić zwolnienie lekarskie. W przypadku przewlekłego zapalenia zatok czas rekonwalescencji bywa jednak dłuższy, ponieważ objawy utrzymują się przez wiele tygodni i mogą wymagać bardziej złożonego leczenia.
Początek formularza
Dół formularza
Najczęstsze przyczyny nawracającego zapalenia zatok
Powtarzające się zapalenie zatok rzadko jest dziełem przypadku. Zazwyczaj istnieje czynnik, który sprzyja rozwojowi infekcji.
Do najczęstszych przyczyn należą:
- Skrzywiona przegroda nosa
Nieprawidłowa budowa nosa może utrudniać prawidłową wentylację zatok i sprzyjać zaleganiu wydzieliny. - Polipy nosa
To łagodne przerosty błony śluzowej nosa, które mogą blokować ujścia zatok i prowadzić do przewlekłych stanów zapalnych. - Alergiczny nieżyt nosa
Alergia powoduje przewlekły obrzęk błony śluzowej, co zaburza odpływ wydzieliny z zatok. - Przewlekłe infekcje górnych dróg oddechowych
Częste przeziębienia mogą sprzyjać rozwojowi zapalenia zatok. - Przerost małżowin nosowych
Zmiany anatomiczne w nosie mogą utrudniać przepływ powietrza i sprzyjać stanom zapalnym. - Osłabiona odporność organizmu
U niektórych osób infekcje pojawiają się częściej ze względu na obniżoną odporność.
Objawy nawracającego zapalenia zatok
Objawy zapalenia zatok mogą różnić się w zależności od stopnia nasilenia choroby, jednak najczęściej pojawiają się:
- zatkany nos i trudności w oddychaniu
- gęsta wydzielina z nosa lub spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła
- ból lub ucisk w okolicy czoła, policzków lub nasady nosa
- ból głowy nasilający się przy schylaniu
- osłabienie węchu
- uczucie zmęczenia
- podwyższona temperatura
W przypadku przewlekłych lub nawracających infekcji objawy mogą utrzymywać się przez wiele tygodni lub regularnie powracać.
Kiedy należy zgłosić się do lekarza?
Warto skonsultować się ze specjalistą laryngologiem, jeśli:
- objawy zapalenia zatok utrzymują się dłużej niż 10 dni
- infekcje pojawiają się kilka razy w roku
- ból zatok jest bardzo silny
- pojawia się wysoka gorączka
- leczenie domowe nie przynosi poprawy
Lekarz może zlecić dodatkowe badania, takie jak endoskopia nosa czy tomografia komputerowa zatok, które pozwalają dokładnie ocenić przyczynę problemu.
Jak leczyć nawracające zapalenie zatok?
Sposób leczenia nawracającego zapalenia zatok zależy przede wszystkim od przyczyny choroby oraz nasilenia objawów. W wielu przypadkach leczenie rozpoczyna się od metod zachowawczych, których celem jest zmniejszenie stanu zapalnego, udrożnienie nosa oraz poprawa odpływu wydzieliny z zatok.
Najczęściej stosuje się leki przeciwzapalne oraz preparaty zmniejszające obrzęk błony śluzowej nosa. Pomocne może być również regularne płukanie nosa i zatok roztworami soli fizjologicznej lub specjalnymi preparatami do irygacji. Jeśli przyczyną dolegliwości jest alergia, konieczne może być wdrożenie odpowiedniego leczenia przeciwalergicznego. W przypadku potwierdzonej infekcji bakteryjnej lekarz może także zdecydować o zastosowaniu antybiotykoterapii.
Zdarza się jednak, że przyczyną częstych stanów zapalnych są zmiany anatomiczne w obrębie nosa lub zatok, takie jak skrzywiona przegroda nosa czy polipy. W takich sytuacjach leczenie farmakologiczne może okazać się niewystarczające, a lekarz może zaproponować leczenie zabiegowe, które pozwala usunąć przyczynę problemu i przywrócić prawidłową wentylację zatok.
Zabiegowe leczenie zapalenia zatok
Współczesna laryngologia oferuje skuteczne i małoinwazyjne metody leczenia przewlekłego zapalenia zatok. Jedną z najczęściej stosowanych technik jest endoskopowa operacja zatok (FESS).
Podczas zabiegu lekarz usuwa przeszkody utrudniające odpływ wydzieliny, takie jak polipy czy zmieniona chorobowo błona śluzowa, a także udrażnia ujścia zatok. Dzięki temu możliwe jest przywrócenie ich prawidłowej wentylacji.
Zabieg wykonywany jest przy użyciu specjalnych narzędzi endoskopowych, bez konieczności wykonywania widocznych nacięć na twarzy.
Jak zapobiegać nawrotom zapalenia zatok?
Choć nie zawsze można całkowicie uniknąć infekcji, istnieje kilka sposobów, które mogą zmniejszyć ryzyko nawrotów choroby.
Warto przede wszystkim:
- dbać o prawidłową higienę nosa
- leczyć alergię
- unikać długotrwałego przebywania w zanieczyszczonym powietrzu
- wzmacniać odporność organizmu
- reagować na pierwsze objawy infekcji
