Endoprotezoplastyka stawu barkowego – Kraków

Endoprotezoplastyka stawu barkowego jest metodą leczenia operacyjnego stosowaną u pacjentów z zaawansowanymi uszkodzeniami powierzchni stawowych, zmianami zwyrodnieniowymi lub niektórymi złożonymi urazami barku. Schorzenia te mogą prowadzić do przewlekłego bólu, znacznego ograniczenia ruchomości oraz trudności w wykonywaniu codziennych czynności, takich jak ubieranie się, mycie włosów czy sięganie po przedmioty.

Operacja wszczepienia endoprotezy barku polega na zastąpieniu uszkodzonych elementów stawu odpowiednio dobranymi implantami. W zależności od rodzaju schorzenia, stanu kości i ścięgien stożka rotatorów stosuje się różne typy endoprotez, w tym anatomiczne i odwrócone. Celem leczenia jest przede wszystkim zmniejszenie bólu oraz poprawa funkcji kończyny górnej. Zakres możliwej poprawy zależy od stopnia uszkodzenia stawu, zastosowanego implantu i przebiegu rehabilitacji.

Czym jest endoprotezoplastyka stawu barkowego?

Staw ramienny tworzą głowa kości ramiennej oraz panewka łopatki. Powierzchnie stawowe pokryte są chrząstką, która umożliwia płynny ruch i ogranicza tarcie pomiędzy kośćmi.

Za prawidłową stabilizację i ruchomość barku odpowiadają również mięśnie oraz ścięgna stożka rotatorów, torebka stawowa i pozostałe struktury obręczy barkowej.

W przebiegu zaawansowanych zmian zwyrodnieniowych lub pourazowych może dojść do zniszczenia chrząstki stawowej, deformacji powierzchni kostnych i ograniczenia ruchomości. Jeżeli dodatkowo występuje rozległe uszkodzenie stożka rotatorów, zaburzona zostaje również mechanika stawu.

Do schorzeń, które mogą prowadzić do konieczności wszczepienia endoprotezy barku, należą:

• Choroba zwyrodnieniowa stawu ramiennego – postępujące uszkodzenie chrząstki i powierzchni stawowych, powodujące ból oraz sztywność barku.
• Artropatia związana z uszkodzeniem stożka rotatorów – zmiany zwyrodnieniowe współistniejące z rozległym, przewlekłym uszkodzeniem ścięgien stożka rotatorów.
• Zmiany pourazowe – uszkodzenia powierzchni stawowych i deformacje kostne powstałe w następstwie wcześniejszych urazów.
• Martwica głowy kości ramiennej – obumieranie tkanki kostnej, które może prowadzić do zapadnięcia powierzchni stawowej.
• Wybrane złamania bliższego końca kości ramiennej – szczególnie złożone złamania, których stabilna rekonstrukcja nie jest możliwa lub nie rokuje uzyskania dobrej funkcji.
• Niektóre choroby zapalne stawów – prowadzące do zaawansowanego uszkodzenia powierzchni stawowych.

Wybór rodzaju endoprotezy zależy nie tylko od stopnia zniszczenia chrząstki, ale również od stanu stożka rotatorów, jakości kości i indywidualnych warunków anatomicznych.

Jakie objawy mogą wskazywać na zaawansowane uszkodzenie stawu barkowego?

Objawy zwykle rozwijają się stopniowo, chociaż w przypadku urazów mogą pojawić się nagle.

Najczęściej występują:

• przewlekły ból barku, nasilający się podczas ruchu i obciążania kończyny,
• ból spoczynkowy oraz dolegliwości nocne utrudniające sen,
• postępujące ograniczenie zakresu ruchu barku,
• trudności podczas unoszenia ramienia i wykonywania czynności ponad głową,
• sztywność stawu, szczególnie po okresie bezruchu,
• uczucie tarcia, trzeszczenia lub przeskakiwania podczas ruchu,
• osłabienie siły kończyny górnej,
• trudności z ubieraniem się, higieną osobistą i wykonywaniem codziennych czynności.

U pacjentów z rozległym uszkodzeniem stożka rotatorów może występować znaczne ograniczenie czynnego unoszenia ramienia, mimo zachowanej możliwości jego biernego uniesienia. Stan ten określa się jako pseudoporażenie barku.

Nasilenie objawów nie zawsze odpowiada stopniowi zmian widocznych w badaniach obrazowych. Dlatego decyzja o leczeniu operacyjnym powinna uwzględniać zarówno stan stawu, jak i rzeczywiste ograniczenia funkcjonalne pacjenta.

Kiedy wskazana jest endoprotezoplastyka stawu barkowego?

Endoprotezoplastykę rozważa się przede wszystkim u pacjentów, u których zaawansowane uszkodzenie stawu powoduje znaczny ból i ograniczenie sprawności, a odpowiednio dobrane leczenie zachowawcze nie przynosi wystarczającej poprawy.

Do najczęstszych wskazań należą:

• zaawansowana choroba zwyrodnieniowa stawu ramiennego z utrzymującym się bólem i sztywnością,
• znaczne zniszczenie powierzchni stawowych ograniczające codzienne funkcjonowanie,
• artropatia związana z masywnym, nieodwracalnym uszkodzeniem stożka rotatorów,
• wybrane przypadki rozległego uszkodzenia stożka rotatorów z istotną utratą funkcji barku,
• martwica głowy kości ramiennej z uszkodzeniem powierzchni stawowej,
• zaawansowane zmiany pourazowe,
• wybrane złożone złamania bliższego końca kości ramiennej, szczególnie u pacjentów starszych,
• nieskuteczność wcześniejszego leczenia przy utrzymujących się istotnych dolegliwościach.

W przypadku choroby zwyrodnieniowej przed podjęciem decyzji o operacji zwykle rozważa się rehabilitację, modyfikację aktywności oraz odpowiednie leczenie przeciwbólowe.

Inaczej wygląda kwalifikacja w przypadku niektórych ostrych, złożonych złamań kości ramiennej, gdy endoprotezoplastyka może być rozważana jako pierwotna metoda leczenia operacyjnego.

Sam wiek pacjenta nie stanowi wystarczającego wskazania do wszczepienia endoprotezy. Istotne znaczenie mają rodzaj schorzenia, stan ścięgien, jakość kości, poziom aktywności oraz oczekiwane możliwości poprawy funkcji barku.

Na czym polega endoprotezoplastyka stawu barkowego?

Endoprotezoplastyka polega na zastąpieniu wybranych uszkodzonych powierzchni stawowych implantami wykonanymi z materiałów przeznaczonych do stosowania w organizmie człowieka.

Operacja jest wykonywana najczęściej z dostępu otwartego. Chirurg usuwa odpowiednio dobrane fragmenty uszkodzonych powierzchni stawowych, przygotowuje kość i wszczepia elementy endoprotezy.

W zależności od wskazań stosuje się różne typy implantów.

Endoproteza anatomiczna stawu barkowego

Anatomiczna endoproteza barku odtwarza naturalny układ powierzchni stawowych.

W klasycznej całkowitej endoprotezoplastyce anatomicznej głowa kości ramiennej jest zastępowana elementem o kształcie zbliżonym do naturalnej głowy, natomiast powierzchnia panewki łopatki odpowiednim komponentem panewkowym.

Prawidłowe funkcjonowanie tego typu endoprotezy wymaga odpowiedniej sprawności stożka rotatorów, ponieważ to właśnie jego mięśnie i ścięgna odpowiadają za stabilizację i kontrolę ruchu stawu.

Endoprotezę anatomiczną stosuje się przede wszystkim u wybranych pacjentów z zaawansowaną chorobą zwyrodnieniową, przy zachowanej lub możliwej do przywrócenia funkcji stożka rotatorów.

Endoproteza odwrócona stawu barkowego

Odwrócona endoproteza barku, określana również jako endoproteza odwrócona lub reverse shoulder arthroplasty, różni się od naturalnej budowy stawu.

W tej konstrukcji kulisty element implantu mocowany jest po stronie łopatki, natomiast wklęsły element znajduje się po stronie kości ramiennej.

Zmiana geometrii stawu pozwala w większym stopniu wykorzystać mięsień naramienny do unoszenia ramienia, nawet gdy funkcja stożka rotatorów jest znacznie upośledzona.

Odwróconą endoprotezę stosuje się między innymi w przypadku:

• artropatii związanej z masywnym uszkodzeniem stożka rotatorów,
• wybranych nieodwracalnych uszkodzeń stożka rotatorów z istotnym ograniczeniem funkcji barku,
• niektórych złożonych złamań bliższego końca kości ramiennej,
• wybranych operacji rewizyjnych po wcześniejszej endoprotezoplastyce,
• niektórych przypadków zaawansowanej choroby zwyrodnieniowej z istotnymi deformacjami panewki.

Endoproteza odwrócona nie przywraca jednak prawidłowej funkcji uszkodzonych ścięgien. Umożliwia zmianę sposobu działania stawu, dzięki czemu u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów możliwa jest poprawa unoszenia ramienia i zmniejszenie bólu.

Endoproteza połowicza stawu barkowego

Endoprotezoplastyka połowicza polega na zastąpieniu głowy kości ramiennej implantem przy zachowaniu naturalnej powierzchni panewki łopatki.

Obecnie metoda ta ma bardziej ograniczone zastosowanie niż w przeszłości. Może być rozważana w wybranych przypadkach, zależnie od stanu panewki, rodzaju uszkodzenia i indywidualnych wskazań.

Jakie korzyści może przynieść endoprotezoplastyka stawu barkowego?

U odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów operacja może prowadzić do:

• znacznego zmniejszenia przewlekłego bólu barku,
• ograniczenia dolegliwości nocnych i poprawy komfortu snu,
• poprawy zakresu ruchu kończyny górnej,
• łatwiejszego wykonywania codziennych czynności, takich jak ubieranie się czy higiena osobista,
• poprawy funkcji barku podczas sięgania i unoszenia ramienia,
• zwiększenia samodzielności w codziennym funkcjonowaniu,
• poprawy jakości życia związanej ze zmniejszeniem bólu i ograniczeń ruchowych.

Zakres poprawy zależy od rodzaju zastosowanej endoprotezy, stanu mięśni i ścięgien, jakości kości oraz przebiegu rehabilitacji.

Warto podkreślić, że endoproteza barku nie zawsze pozwala odzyskać pełny zakres ruchu ani siłę porównywalną ze zdrowym stawem. U części pacjentów główną korzyścią jest zmniejszenie bólu, natomiast poprawa ruchomości może być ograniczona.

Rehabilitacja po endoprotezoplastyce stawu barkowego

Rehabilitacja jest istotnym elementem leczenia po wszczepieniu endoprotezy barku. Jej przebieg zależy od rodzaju implantu, zastosowanej techniki operacyjnej, stanu tkanek miękkich oraz ewentualnej naprawy ścięgien wykonywanej podczas operacji.

Protokoły rehabilitacji po endoprotezie anatomicznej i odwróconej mogą się istotnie różnić.

Pierwszy etap – ochrona operowanego stawu

Bezpośrednio po operacji kończyna jest zwykle zabezpieczana w temblaku lub ortezie przez kilka tygodni, często około 3–6 tygodni, zależnie od rodzaju endoprotezy i zaleceń operatora.

W tym okresie wprowadza się odpowiednio dobrane ćwiczenia, unikając ruchów mogących nadmiernie obciążać implant lub naprawione struktury miękkie. Szczególnie ważne jest przestrzeganie ograniczeń ruchowych właściwych dla zastosowanego typu endoprotezy.

Drugi etap – stopniowe odzyskiwanie ruchomości

Pod kontrolą fizjoterapeuty rozpoczyna się lub rozwija ćwiczenia bierne, wspomagane i czynne. Ich celem jest stopniowe przywracanie funkcjonalnego zakresu ruchu barku oraz poprawa pracy łopatki.

Tempo rehabilitacji zależy od rodzaju implantu, stabilności stawu i sposobu gojenia tkanek.

Trzeci etap – odbudowa siły i funkcji kończyny

W kolejnych tygodniach wprowadza się ćwiczenia wzmacniające mięśnie obręczy barkowej oraz trening czynności dnia codziennego.

Po endoprotezie odwróconej szczególną rolę odgrywa odpowiednie przygotowanie i wzmacnianie mięśnia naramiennego oraz mięśni stabilizujących łopatkę.

Poprawa funkcji barku następuje stopniowo przez kilka miesięcy. U wielu pacjentów istotny postęp obserwuje się w okresie 3–6 miesięcy, natomiast dalsza poprawa może następować przez 6–12 miesięcy, a niekiedy dłużej.