Katar, uczucie rozpierania w okolicach nosa, ból głowy nasilający się przy schylaniu czy ciągłe zmęczenie – dla wielu osób to codzienność. Problem zaczyna się wtedy, gdy te objawy nie mijają albo wracają co jakiś czas, skutecznie utrudniając normalne funkcjonowanie.
Co sprawia, że zapalenie zatok ma tendencję do nawrotów? I kiedy przestaje być zwykłą, przejściową infekcją? Na te pytania odpowiada dr Kamila Stolcman – Mrugała – laryngolog z krakowskiego Szpitala na Klinach.
Czym właściwie są zatoki?
Zatoki przynosowe to wypełnione powietrzem przestrzenie znajdujące się w kościach twarzoczaszki, połączone z jamą nosa. Na co dzień raczej o nich nie myślimy, ale odgrywają ważną rolę – pomagają oczyszczać, ogrzewać i nawilżać powietrze, którym oddychamy. Ich wnętrze pokrywa błona śluzowa produkująca niewielką ilość wydzieliny. W zdrowych warunkach jest ona na bieżąco usuwana dzięki pracy rzęsek. Problem pojawia się wtedy, gdy dochodzi do obrzęku śluzówki i zwężenia ujść zatok – wydzielina zaczyna zalegać, tworząc idealne środowisko dla rozwoju stanu zapalnego.
Przewlekłe zapalenie zatok – kiedy o nim mówimy?
Ostre zapalenie zatok najczęściej towarzyszy infekcji wirusowej i zwykle ustępuje w ciągu kilkunastu dni. Jeśli jednak objawy utrzymują się dłużej niż 12 tygodni, mówimy już o zapaleniu przewlekłym.
Z kolei nawracające zapalenie oznacza sytuację, gdy choroba wraca kilka razy w roku. W praktyce wygląda to tak, że zamiast jednorazowej infekcji pojawia się stały dyskomfort – zatkany nos, gorszy węch, uczucie ucisku w twarzy i ogólne zmęczenie.
Nawracające i przewlekłe zapalenie zatok. Czym się różnią?
Nawracające i przewlekłe zapalenie zatok to dwa różne problemy, choć często są ze sobą mylone. Przewlekłe zapalenie zatok (CRS) rozpoznaje się wtedy, gdy objawy – takie jak niedrożność nosa, wydzielina czy ból twarzy – utrzymują się nieprzerwanie przez co najmniej 12 tygodni. Z kolei nawracające ostre zapalenie zatok (RARS) oznacza występowanie co najmniej czterech epizodów ostrego zapalenia w ciągu roku, pomiędzy którymi objawy całkowicie ustępują. Kluczowa różnica polega więc na ciągłości dolegliwości – w CRS mają one charakter stały, natomiast w RARS pojawiają się okresowo, z wyraźnymi przerwami bez objawów.
Początek formularza
Dół formularza
Dlaczego zapalenia zatok wraca?
Powtarzające się zapalenie zatok rzadko jest dziełem przypadku. Zazwyczaj istnieje czynnik, który sprzyja rozwojowi infekcji.
Do najczęstszych przyczyn należą:
- nieprawidłowości anatomiczne np. skrzywiona przegroda nosa czy przerost małżowin,
- alergie powodujące przewlekły obrzęk błony śluzowej,
- polipy nosa, związane z przewlekłym stanem zapalnym o podłożu immunologicznym.
W szczególności przy polipach mamy do czynienia z tzw. zapaleniem typu 2, gdzie dużą rolę odgrywają eozynofile. To sprawia, że stan zapalny utrzymuje się mimo leczenia, a objawy szybko wracają.
Objawy, których nie warto lekceważyć
Wbrew pozorom przewlekłe zapalenie zatok nie zawsze daje bardzo silne objawy. Często są one mniej gwałtowne niż przy ostrym zakażeniu, ale za to bardziej uporczywe.
Najczęściej pojawiają się:
- uczucie zatkanego nosa,
- spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła,
- ucisk w okolicy twarzy,
- pogorszenie lub utrata węchu,
- przewlekłe zmęczenie.
To ostatnie bywa szczególnie bagatelizowane, choć realnie wpływa na codzienną energię i samopoczucie.
Kiedy należy zgłosić się do laryngologa?
Warto zgłosić się do laryngologa, jeśli:
- objawy utrzymują się dłużej niż 10 dni bez poprawy,
- problem powraca kilka razy w roku,
- leczenie nie daje trwałych efektów,
- pojawia się pogorszenie węchu.
Lekarz może zlecić badanie endoskopowe nosa oraz diagnostykę obrazową, które
pozwalają dokładnie ocenić stan zatok i ewentualne nieprawidłowości.
Jak leczyć nawracające zapalenie zatok?
W przypadku przewlekłego zapalenia zatok nie chodzi tylko o łagodzenie objawów. Kluczowe jest znalezienie przyczyny i jej opanowanie.
Podstawą terapii są:
● donosowe leki przeciwzapalne,
● regularne płukanie nosa i zatok,
● leczenie alergii (jeśli występuje).
Antybiotyki stosuje się tylko w wybranych przypadkach, gdy dochodzi do nadkażenia bakteryjnego.
Kiedy zabiegowe leczenie zapalenia zatok?
Jeśli leczenie zachowawcze nie przynosi efektów, rozważa się operację. Najczęściej jest to endoskopowy zabieg wykonywany przez nos, bez widocznych nacięć.
Jego celem jest przywrócenie drożności zatok i prawidłowego odpływu wydzieliny. Zakres operacji zależy od przyczyny – może obejmować np. korektę przegrody nosa lub usunięcie zmian zapalnych.
Jedną z najczęściej stosowanych technik jest endoskopowa operacja zatok (FESS).
Podczas zabiegu lekarz usuwa przeszkody utrudniające odpływ wydzieliny, takie jak polipy czy zmieniona chorobowo błona śluzowa, a także udrażnia ujścia zatok. Dzięki temu możliwe jest przywrócenie ich prawidłowej wentylacji.
Zabieg wykonywany jest przy użyciu specjalnych narzędzi endoskopowych, bez konieczności wykonywania widocznych nacięć na twarzy.
Jak zapobiegać nawrotom zapalenia zatok?
Choć nie zawsze można całkowicie uniknąć infekcji, istnieje kilka sposobów, które mogą zmniejszyć ryzyko nawrotów choroby.
Warto przede wszystkim:
-
- dbać o prawidłową higienę nosa poprzez regularne płukanie i nawilżanie
- kontrolować alergię
-
- unikać ekspozycji na dym i zanieczyszczenie
-
- szybko reagować na pierwsze objawy infekcji
