Otyłość jest chorobą przewlekłą, której leczenie nie zawsze może opierać się wyłącznie na zmianie diety i zwiększeniu aktywności fizycznej. U pacjentów, u których dotychczasowe metody nie przyniosły oczekiwanych rezultatów, jedną z możliwości jest endoskopowa gastroplastyka rękawowa żołądka (ESG – Endoscopic Sleeve Gastroplasty). Zabieg pozwala zmniejszyć objętość żołądka bez wykonywania nacięć powłok brzusznych i bez usuwania jego fragmentu. Kto może zostać zakwalifikowany do ESG, ile można schudnąć i czy uzyskane efekty utrzymują się przez lata? Wyjaśnia dr hab. n. med. Michał Kisielewski, prof. UAFM wykonujący zabiegi endoskopowego zmniejszenia żołądka w Szpitalu na Klinach w Krakowie.
Na czym polega endoskopowe zmniejszenie żołądka metodą ESG? Co odróżnia ją od klasycznej operacji bariatrycznej?
Endoskopowa gastroplastyka rękawowa, czyli ESG (Endoscopic Sleeve Gastroplasty), to metoda leczenia otyłości polegająca na zmniejszeniu pojemności żołądka za pomocą specjalnego systemu szycia endoskopowego. Cały zabieg przeprowadzany jest przez usta, bez konieczności wykonywania nacięć na brzuchu.
Podczas procedury zakładane są szwy, które zmieniają kształt i objętość żołądka. Dzięki temu pacjent może odczuwać sytość po spożyciu mniejszej ilości pokarmu, co ułatwia ograniczenie kaloryczności diety i stopniową redukcję masy ciała.
Istotną różnicą w porównaniu z chirurgiczną rękawową resekcją żołądka jest to, że podczas ESG nie usuwa się żadnej części narządu. Zachowana zostaje jego ciągłość anatomiczna, a zabieg nie wymaga chirurgicznego otwierania jamy brzusznej. Nie oznacza to jednak, że procedura jest pozbawiona ryzyka lub odpowiednia dla każdego pacjenta.
Dla kogo przeznaczony jest zabieg ESG? Czy o kwalifikacji decyduje przede wszystkim BMI?
Wskaźnik masy ciała, czyli BMI, jest jednym z podstawowych kryteriów, ale nie powinien być jedynym czynnikiem decydującym o wyborze metody leczenia.
Zgodnie z międzynarodowymi wytycznymi endoskopowe metody leczenia otyłości można rozważać u dorosłych pacjentów z BMI wynoszącym co najmniej 30 kg/m², a także u wybranych osób z BMI od 27 do 29,9 kg/m², jeśli występuje przynajmniej jedna choroba związana z nadmierną masą ciała. Do takich schorzeń należą między innymi nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu 2, dyslipidemia czy obturacyjny bezdech senny.
ESG może być rozważane szczególnie u pacjentów, którzy nie osiągnęli wystarczających efektów leczenia zachowawczego lub poszukują mniej inwazyjnej metody leczenia zabiegowego. Trzeba jednak pamiętać, że u części osób, zwłaszcza z bardziej zaawansowaną otyłością, korzystniejsze mogą być inne metody, w tym chirurgia bariatryczna. Ostateczna kwalifikacja wymaga indywidualnej oceny stanu zdrowia, historii leczenia otyłości, chorób współistniejących oraz gotowości pacjenta do długoterminowej współpracy z zespołem terapeutycznym.
To prawdopodobnie najczęstsze pytanie pacjentów. Jakich efektów redukcji masy ciała można realistycznie oczekiwać po ESG?
Wyniki badań wskazują, że po endoskopowej gastroplastyce rękawowej można uzyskać istotną klinicznie redukcję masy ciała. W zależności od badanej populacji, okresu obserwacji oraz stosowanego programu leczenia średnia utrata całkowitej masy ciała po około roku wynosi zwykle kilkanaście procent.
W randomizowanym badaniu MERIT średnia redukcja całkowitej masy ciała po 52 tygodniach wyniosła 13,6% w grupie poddanej ESG i jednocześnie realizującej program modyfikacji stylu życia. Co to oznacza w praktyce? Dla osoby ważącej 100 kg redukcja masy ciała o 13,6% odpowiada utracie 13,6 kg. Jest to jednak wyłącznie przykład matematyczny oparty na średnim wyniku badania, a nie prognoza rezultatu u konkretnego pacjenta.
Efekty zależą od wielu czynników, w tym początkowej masy ciała, stanu metabolicznego, sposobu odżywiania, aktywności fizycznej i przestrzegania zaleceń po zabiegu. ESG nie należy więc traktować jako sposobu na uzyskanie określonej liczby kilogramów mniej, ale jako element kompleksowego leczenia otyłości.
Czy spadek masy ciała rozpoczyna się bezpośrednio po zabiegu endoskopowej gastroplastyki rękawowej żołądka, czy trzeba na niego poczekać?
Redukcja masy ciała może rozpocząć się już w pierwszych tygodniach po zabiegu. Trzeba jednak pamiętać, że początkowe zmiany masy ciała są związane również z pooperacyjnym sposobem żywienia, dlatego nie należy na ich podstawie oceniać ostatecznej skuteczności ESG.
Najważniejsze są efekty osiągane w kolejnych miesiącach. W tym okresie pacjent stopniowo przystosowuje się do mniejszych porcji posiłków, zmienia nawyki żywieniowe i wdraża aktywność fizyczną dostosowaną do swoich możliwości. Tempo redukcji masy ciała nie jest jednakowe u wszystkich pacjentów. Mogą występować okresy szybszego spadku wagi, a także czasowej stabilizacji. Dlatego ocenę skuteczności leczenia należy prowadzić w dłuższej perspektywie, podczas regularnych wizyt kontrolnych.
Pacjenci często koncentrują się na liczbie utraconych kilogramów. Czy zabieg może przynieść również inne korzyści zdrowotne?
Leczenie otyłości ma przede wszystkim znaczenie zdrowotne. Nadmierna masa ciała zwiększa ryzyko rozwoju wielu chorób przewlekłych, a jej redukcja może korzystnie wpływać na parametry metaboliczne i ogólną sprawność organizmu. W badaniach nad ESG obserwowano między innymi poprawę wybranych parametrów związanych z nadciśnieniem tętniczym, gospodarką węglowodanową i lipidową.
W badaniu MERIT u znacznej części pacjentów poddanych ESG odnotowano poprawę co najmniej jednej choroby współistniejącej związanej z otyłością.
Nie oznacza to jednak, że zabieg gwarantuje ustąpienie cukrzycy, nadciśnienia czy innych schorzeń. Zakres korzyści zdrowotnych jest indywidualny i zależy również od dalszego leczenia oraz stylu życia pacjenta.
Czy po kilku latach od ESG żołądek może ponownie się powiększyć, a utracone kilogramy wrócić?
Otyłość jest chorobą przewlekłą, dlatego również po leczeniu zabiegowym istnieje ryzyko ponownego przyrostu masy ciała. ESG nie eliminuje wszystkich mechanizmów odpowiedzialnych za rozwój otyłości.
Dostępne badania wskazują, że u części pacjentów uzyskana redukcja masy ciała utrzymuje się przez kilka lat. Wyniki długoterminowe są jednak zróżnicowane, a na ich interpretację wpływa między innymi liczba pacjentów pozostających w obserwacji.
Z czasem może również dochodzić do zmian w anatomii żołądka po zabiegu, co u niektórych osób wpływa na ograniczenie uzyskanego efektu. Dlatego kluczowe znaczenie ma dalsza opieka nad pacjentem. Obejmuje ona kontrolę masy ciała, wsparcie dietetyczne, regularną aktywność fizyczną, a w razie potrzeby również dodatkowe metody leczenia otyłości.
Skoro żołądek zostaje zmniejszony, czy pacjent nadal musi przestrzegać zaleceń dietetycznych?
Tak. ESG jest narzędziem wspomagającym leczenie, ale nie zastępuje zmiany nawyków żywieniowych. Bezpośrednio po zabiegu konieczne jest stosowanie określonego schematu żywienia. Początkowo dieta opiera się na płynach, następnie stopniowo wprowadzane są pokarmy o bardziej zwartej konsystencji. Szczegółowy harmonogram rozszerzania diety powinien być ustalony przez zespół prowadzący leczenie.
W dalszej perspektywie istotne jest regularne spożywanie odpowiednio zbilansowanych posiłków, dostarczanie właściwej ilości białka, utrzymywanie nawodnienia oraz unikanie nawyków sprzyjających nadmiernej podaży kalorii. Nawet po zmniejszeniu objętości żołądka możliwe jest spożywanie wysokokalorycznych produktów i napojów, które mogą ograniczać skuteczność leczenia. Dlatego współpraca z dietetykiem jest ważną częścią terapii, zarówno przed ESG, jak i po wykonaniu zabiegu.
Czy istnieją sytuacje, w których endoskopowe zmniejszenie żołądka nie będzie odpowiednią metodą leczenia?
Tak. Mimo że ESG jest metodą mniej inwazyjną niż klasyczne operacje bariatryczne, nie jest zabiegiem przeznaczonym dla wszystkich pacjentów.
Przeciwwskazaniem lub powodem do odroczenia procedury mogą być między innymi niektóre choroby żołądka, czynne owrzodzenia, określone zaburzenia krzepnięcia, niektóre wcześniejsze operacje przewodu pokarmowego czy schorzenia zwiększające ryzyko związane ze znieczuleniem.
Istotna jest również ocena zaburzeń odżywiania, stanu psychicznego oraz możliwości przestrzegania zaleceń po zabiegu. Kwalifikacja powinna obejmować szczegółowy wywiad medyczny, ocenę dotychczasowego leczenia otyłości i odpowiednio dobrane badania. W niektórych przypadkach lekarz może zalecić inną metodę terapii.
Czy endoskopowa gastroplastyka rękawowa jest metodą o potwierdzonej naukowo skuteczności?
Tak. Skuteczność i bezpieczeństwo ESG oceniano zarówno w badaniach obserwacyjnych, jak i w randomizowanych badaniach klinicznych.
Jednym z najważniejszych jest wieloośrodkowe badanie MERIT, którego wyniki opublikowano w 2022 roku na łamach czasopisma „The Lancet”. Wykazano w nim, że ESG w połączeniu ze zmianą stylu życia pozwala uzyskać większą redukcję masy ciała niż sama interwencja dotycząca stylu życia.
Ważnym potwierdzeniem miejsca metod endoskopowych w leczeniu otyłości są także wspólne wytyczne American Society for Gastrointestinal Endoscopy (ASGE) i European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE), opublikowane w 2024 roku.
Z kolei przegląd systematyczny i metaanaliza przygotowane przez komitet endoskopii bariatrycznej International Federation for the Surgery of Obesity and Metabolic Disorders (IFSO) wskazują, że ESG może zapewniać klinicznie istotną redukcję masy ciała, również w dłuższym okresie obserwacji.
Trzeba jednak pamiętać, że każda metoda leczenia ma określone wskazania, ograniczenia i możliwe powikłania. ESG może wiązać się między innymi z bólem, nudnościami, krwawieniem, a rzadziej z poważniejszymi powikłaniami. Wyniki badań pomagają lekarzowi i pacjentowi wspólnie ocenić bilans potencjalnych korzyści i ryzyka.
Endoskopowe zmniejszenie żołądka w Krakowie – od czego rozpocząć leczenie?
Pierwszym krokiem powinna być konsultacja, podczas której oceniane są wskazania do leczenia zabiegowego, dotychczasowe próby redukcji masy ciała, choroby współistniejące i oczekiwania pacjenta. W Szpitalu na Klinach w Krakowie wykonywane są zabiegi endoskopowej gastroplastyki rękawowej żołądka. Kwalifikacja pozwala określić, czy ESG jest odpowiednią metodą w konkretnym przypadku, czy też warto rozważyć inne możliwości leczenia otyłości. Ważne, aby decyzja o zabiegu była świadoma i oparta na realistycznych oczekiwaniach. Celem nie jest wyłącznie zmniejszenie masy ciała, lecz przede wszystkim długoterminowa poprawa zdrowia i jakości życia.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o endoskopowe zmniejszenie żołądka (ESG)
Czy endoskopowe zmniejszenie żołądka ESG jest zabiegiem odwracalnym?
Podczas ESG nie usuwa się fragmentu żołądka, jednak nie oznacza to, że zabieg jest w pełni odwracalny. W określonych sytuacjach możliwe jest endoskopowe usunięcie lub przecięcie części szwów, ale przywrócenie pierwotnej anatomii i funkcji żołądka nie zawsze jest możliwe. ESG należy traktować jako procedurę mającą zapewnić długotrwały efekt.
Czy po ESG można wykonać gastroskopię?
Tak. Endoskopowa gastroplastyka rękawowa nie wyklucza wykonywania gastroskopii w przyszłości. Zmieniony kształt żołądka może jednak wpływać na technikę badania. Przed gastroskopią należy poinformować lekarza o przebytym zabiegu ESG.
Czy po endoskopowym zmniejszeniu żołądka można zajść w ciążę?
Przebycie ESG nie wyklucza ciąży w przyszłości. Ze względu na intensywną redukcję masy ciała i konieczność zapewnienia odpowiedniego stanu odżywienia zaleca się jednak odroczenie planowania ciąży, zwykle o około 12–18 miesięcy. Termin powinien zostać ustalony indywidualnie z lekarzem prowadzącym. ESG nie wykonuje się w czasie ciąży.
Czy po ESG konieczna jest suplementacja witamin i minerałów?
W przeciwieństwie do niektórych operacji bariatrycznych ESG nie polega na usunięciu części żołądka ani zmianie przebiegu jelit, dlatego nie powoduje typowych dla zabiegów wyłączających zaburzeń wchłaniania. Niedobory pokarmowe mogą jednak wystąpić wskutek ograniczenia ilości spożywanego jedzenia. Decyzja o suplementacji powinna uwzględniać sposób żywienia, wyniki badań i indywidualne potrzeby pacjenta.
Czy po ESG można przyjmować leki doustne?
Większość leków doustnych może być nadal stosowana, jednak bezpośrednio po zabiegu konieczna bywa modyfikacja sposobu ich przyjmowania. Szczególnej uwagi wymagają między innymi niesteroidowe leki przeciwzapalne, które mogą zwiększać ryzyko uszkodzenia błony śluzowej i krwawienia. Wszystkie przyjmowane leki należy omówić z lekarzem przed zabiegiem. Nie należy samodzielnie przerywać leczenia.
Czy endoskopowe zmniejszenie żołądka można wykonać ponownie?
U wybranych pacjentów, u których efekt pierwszego zabiegu jest niewystarczający lub doszło do ponownego przyrostu masy ciała, można rozważyć powtórną gastroplastykę endoskopową. Decyzja zależy między innymi od aktualnej anatomii żołądka, stanu zdrowia i przyczyn nieskuteczności wcześniejszego leczenia. Alternatywą może być farmakoterapia lub inna metoda leczenia otyłości.
Publikacje naukowe
- Abu Dayyeh B.K. i wsp. Endoscopic sleeve gastroplasty for treatment of class 1 and 2 obesity (MERIT): a prospective, multicentre, randomised trial. The Lancet, 2022. Publikacja. Badanie randomizowane potwierdzające skuteczność ESG.
- Jirapinyo P. i wsp. American Society for Gastrointestinal Endoscopy–European Society of Gastrointestinal Endoscopy guideline on primary endoscopic bariatric and metabolic therapies for adults with obesity. Gastrointestinal Endoscopy, 2024. Wytyczne ASGE–ESGE.
- IFSO Bariatric Endoscopy Committee Evidence-Based Review and Position Statement on Endoscopic Sleeve Gastroplasty for Obesity Management. Obesity Surgery, 2024. Przegląd systematyczny i stanowisko IFSO.
