Endoskopowe zmniejszenie żołądka (ESG) i chirurgiczna rękawowa resekcja żołądka (sleeve gastrectomy) to dwie metody zabiegowego leczenia otyłości. Choć obie prowadzą do zmniejszenia pojemności żołądka i ograniczenia ilości spożywanego pokarmu, różnią się sposobem wykonania, zakresem ingerencji w przewód pokarmowy, skutecznością oraz przebiegiem rekonwalescencji. Czy ESG może zastąpić operację bariatryczną? Która metoda pozwala uzyskać większą redukcję masy ciała i co decyduje o wyborze leczenia? Na te pytania odpowiada dr hab. n. med. Michał Kisielewski, lekarz wykonujący zabiegi endoskopowej gastroplastyki rękawowej w Szpitalu na Klinach w Krakowie.
Pacjenci często utożsamiają endoskopowe zmniejszenie żołądka ESG z chirurgiczną rękawową resekcją. Czy są to podobne procedury?
Obie metody wykorzystują zmniejszenie pojemności żołądka jako jeden z mechanizmów wspomagających redukcję masy ciała. Na tym jednak najważniejsze podobieństwa się kończą.
W przypadku ESG, czyli endoskopowej gastroplastyki rękawowej, zabieg wykonywany jest przez usta za pomocą endoskopu wyposażonego w system szycia. Odpowiednio rozmieszczone szwy zmieniają kształt żołądka i zmniejszają jego objętość, ale nie wymagają usunięcia fragmentu narządu.
Z kolei chirurgiczna rękawowa resekcja żołądka, określana również jako sleeve gastrectomy lub LSG, polega na trwałym usunięciu znacznej części żołądka. Pozostały fragment przyjmuje kształt wąskiego rękawa. Operacja najczęściej wykonywana jest laparoskopowo, przez niewielkie nacięcia powłok brzusznych.
Różnica dotyczy więc nie tylko techniki wykonania, ale także trwałości zmian anatomicznych i wpływu obu procedur na fizjologię przewodu pokarmowego.
| Kryterium | ESG | Sleeve gastrectomy |
|---|---|---|
| Technika | Endoskopowa, przez usta | Chirurgiczna, najczęściej laparoskopowa |
| Nacięcia brzucha | Nie | Tak |
| Usunięcie części żołądka | Nie | Tak |
| Zmiana anatomii | Zmniejszenie objętości szwami | Trwała resekcja części żołądka |
| Redukcja masy ciała | Zwykle kilkanaście procent | Często ok. 25–30% w pierwszym roku |
| Hospitalizacja | Zwykle 0–1 doby | Zwykle 1–3 doby |
| Rekonwalescencja | Zwykle krótsza | Zwykle dłuższa |
| Odwracalność | Nie jest gwarantowana | Zabieg nieodwracalny |
Podane wartości są orientacyjne i zależą od stanu pacjenta, przebiegu leczenia oraz protokołu stosowanego w danym ośrodku.
Czy zachowanie całego żołądka jest najważniejszą zaletą metody endoskopowej ESG?
To jedna z jej istotnych cech. Podczas ESG nie dochodzi do wycięcia tkanki żołądka ani wykonania chirurgicznej linii zszywek po resekcji. Zmiana kształtu narządu następuje poprzez założenie szwów endoskopowych.
W chirurgicznej resekcji rękawowej usuwana jest znaczna część żołądka, a zmiana ma charakter nieodwracalny. Operacja wpływa również na mechanizmy hormonalne i fizjologiczne związane z regulacją apetytu oraz metabolizmem.
Nie oznacza to jednak, że ESG jest zabiegiem całkowicie odwracalnym. Z czasem dochodzi do gojenia i przebudowy tkanek, dlatego nawet usunięcie szwów nie gwarantuje przywrócenia pierwotnej anatomii żołądka.
Wybór metody nie powinien zatem opierać się wyłącznie na tym, czy podczas zabiegu usuwany jest fragment narządu. Najważniejsze jest dopasowanie leczenia do potrzeb zdrowotnych konkretnego pacjenta.
Czy chirurgiczna resekcja żołądka daje większe efekty redukcji masy ciała niż endoskopowa gastroplastyka?
W większości badań chirurgiczna rękawowa resekcja żołądka pozwala uzyskać większą średnią redukcję masy ciała niż ESG.
Po operacji sleeve gastrectomy średnia utrata całkowitej masy ciała w pierwszym roku często wynosi około 25–30%, natomiast po ESG zwykle kilkanaście procent. Wyniki zależą jednak od charakterystyki pacjentów, stosowanego programu leczenia i okresu obserwacji.
Ważne jest również to, że nie wszystkie badania bezpośrednio porównują obie metody w identycznych grupach pacjentów. Dlatego podawanych wartości nie należy traktować jako gwarantowanych rezultatów.
Większa redukcja masy ciała nie oznacza automatycznie, że operacja chirurgiczna będzie najlepszym rozwiązaniem dla każdej osoby. U pacjenta z mniej zaawansowaną otyłością, określonym profilem ryzyka i odpowiednimi wskazaniami ESG może stanowić uzasadnioną alternatywę terapeutyczną.
Zabieg bez nacięć brzucha może wydawać się mniej obciążający. Czy rzeczywiście wiąże się z mniejszym ryzykiem powikłań?
ESG jest procedurą mniej inwazyjną, ponieważ nie wymaga chirurgicznego dostępu do jamy brzusznej ani usunięcia części żołądka. W wielu badaniach obserwowano korzystny profil bezpieczeństwa tej metody, a ciężkie powikłania występowały stosunkowo rzadko.
Nie oznacza to jednak, że zabieg jest całkowicie pozbawiony ryzyka. Po ESG mogą wystąpić ból brzucha, nudności, wymioty czy trudności z tolerancją płynów. Do rzadszych, ale poważniejszych powikłań należą między innymi krwawienie, zakażenie lub uszkodzenie ściany przewodu pokarmowego.
Chirurgiczna resekcja rękawowa również jest dobrze poznaną metodą leczenia, ale wiąże się z ryzykiem charakterystycznym dla operacji, w tym krwawienia, nieszczelności linii zszywek, zakrzepicy czy rozwoju lub nasilenia refluksu żołądkowo-przełykowego.
Porównując bezpieczeństwo obu procedur, należy uwzględniać nie tylko częstość powikłań, ale także ich charakter, stan zdrowia pacjenta i doświadczenie zespołu wykonującego zabieg.
Czy po endoskopowym zmniejszeniu żołądka pacjent szybciej wraca do codziennych aktywności?
ESG zwykle wiąże się z krótszą hospitalizacją i szybszym powrotem do codziennych zajęć niż chirurgiczna rękawowa resekcja żołądka.
Po zabiegu endoskopowym pacjent często może opuścić szpital tego samego lub następnego dnia, zależnie od stanu klinicznego i przyjętego protokołu postępowania. Powrót do lekkiej aktywności bywa możliwy w ciągu kilku dni.
Po operacji laparoskopowej hospitalizacja jest zazwyczaj dłuższa, a pełniejszy powrót do codziennych aktywności może wymagać kilku tygodni.
W obu przypadkach konieczne jest stopniowe rozszerzanie diety, przestrzeganie zaleceń medycznych i unikanie nadmiernego wysiłku w początkowym okresie.
Krótsza rekonwalescencja po ESG może mieć znaczenie dla pacjentów aktywnych zawodowo, ale nie powinna być jedynym kryterium wyboru metody leczenia.
Skoro obie metody zmniejszają objętość żołądka, czy w podobny sposób wpływają na apetyt i uczucie sytości?
Niezupełnie. W obu przypadkach pacjent może odczuwać sytość po mniejszej ilości pokarmu, ale mechanizmy działania nie są identyczne.
Po ESG zmieniony kształt żołądka i jego motoryka mogą wpływać na tempo opróżniania narządu oraz odczuwanie sytości. Dzięki temu pacjentowi może być łatwiej ograniczyć wielkość posiłków.
Po chirurgicznej resekcji rękawowej oprócz zmniejszenia pojemności żołądka dochodzi do istotnych zmian w regulacji hormonalnej i fizjologicznej. Usunięcie części żołądka obejmującej jego dno może wpływać między innymi na wydzielanie greliny, hormonu uczestniczącego w regulacji głodu.
Reakcja organizmu na oba zabiegi jest jednak indywidualna. Żadna z metod nie eliminuje całkowicie uczucia głodu ani nie zastępuje długoterminowej pracy nad sposobem odżywiania.
Czy stopień zaawansowania otyłości może przesądzać o wyborze pomiędzy ESG a sleeve gastrectomy?
Stopień otyłości jest bardzo ważnym elementem kwalifikacji. U osób z bardziej zaawansowaną otyłością, szczególnie gdy konieczna jest znaczna redukcja masy ciała lub występują poważne choroby metaboliczne, chirurgia bariatryczna może zapewniać większe i lepiej udokumentowane korzyści długoterminowe.
ESG może być natomiast rozważane u wybranych pacjentów, u których oczekiwana redukcja masy ciała jest możliwa do osiągnięcia metodą endoskopową, a bilans korzyści i ryzyka przemawia za takim postępowaniem.
Nie należy jednak tworzyć sztywnego podziału, zgodnie z którym określona wartość BMI automatycznie oznacza konieczność wykonania jednej konkretnej procedury.
Pod uwagę bierze się również wiek, choroby współistniejące, wcześniejsze leczenie, ryzyko związane z zabiegiem i preferencje pacjenta. Istotne jest też to, czy pacjent będzie w stanie uczestniczyć w długoterminowym programie leczenia otyłości.
Czy dysponujemy badaniami, które pozwalają porównać skuteczność i bezpieczeństwo obu metod?
Tak, choć trzeba rozróżnić badania oceniające skuteczność samego ESG od badań bezpośrednio porównujących tę metodę z chirurgiczną resekcją rękawową.
Jednym z najważniejszych badań dotyczących ESG jest randomizowane badanie MERIT, opublikowane w 2022 roku w czasopiśmie „The Lancet”. Wykazało ono, że ESG w połączeniu z modyfikacją stylu życia zapewnia istotnie większą redukcję masy ciała niż sama interwencja dotycząca stylu życia.
Dostępne są również badania porównawcze ESG i sleeve gastrectomy, w tym analizy z dopasowaniem grup pacjentów pod względem wybranych cech klinicznych. Dostarczają one informacji o różnicach w redukcji masy ciała, bezpieczeństwie i wynikach metabolicznych. Nie mają jednak takiej samej wartości dowodowej jak duże randomizowane badania bezpośrednio porównujące obie procedury.
Istotnym dokumentem są także wspólne wytyczne American Society for Gastrointestinal Endoscopy (ASGE) i European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) z 2024 roku, które określają miejsce endoskopowych metod bariatrycznych w leczeniu otyłości.
Aktualna wiedza medyczna wskazuje, że ESG i chirurgiczna rękawowa resekcja żołądka nie powinny być traktowane jako procedury całkowicie zamienne. Każda z nich ma własne wskazania, ograniczenia i profil korzyści oraz ryzyka.
Co poradziłby Pan pacjentowi, który rozważa obie metody, ale nie wie, którą wybrać?
Przede wszystkim nie warto podejmować decyzji wyłącznie na podstawie informacji o liczbie kilogramów, które można stracić, albo czasie potrzebnym na powrót do pracy.
Leczenie otyłości powinno być dobrane do indywidualnej sytuacji zdrowotnej. U jednego pacjenta odpowiednią metodą może być endoskopowa gastroplastyka rękawowa, u innego chirurgiczna operacja bariatryczna, a u jeszcze innego leczenie farmakologiczne połączone z kompleksową opieką specjalistyczną.
W Szpitalu na Klinach w Krakowie wykonywane są zabiegi endoskopowego zmniejszenia żołądka metodą ESG. Konsultacja kwalifikacyjna pozwala ocenić wskazania do tej procedury, omówić możliwe korzyści i ograniczenia oraz ustalić, czy będzie ona odpowiednim rozwiązaniem. Najważniejsze, aby wybrana metoda dawała pacjentowi realną szansę na długoterminową poprawę zdrowia, a nie jedynie krótkotrwałą redukcję masy ciała.
FAQ – ESG czy rękawowa resekcja żołądka (sleeve)
Czy po ESG można w przyszłości wykonać chirurgiczną resekcję żołądka?
Tak. U wybranych pacjentów, u których endoskopowe zmniejszenie żołądka nie przyniosło wystarczających efektów lub doszło do ponownego przyrostu masy ciała, można rozważyć chirurgiczne leczenie bariatryczne. Wcześniejszy zabieg ESG może jednak wpływać na warunki anatomiczne i technikę operacji. Konieczna jest ponowna kwalifikacja przez chirurga bariatrycznego.
Czy ESG i sleeve gastrectomy wymagają znieczulenia ogólnego?
Tak, obie procedury są zazwyczaj wykonywane w znieczuleniu ogólnym. Mimo że ESG nie wymaga nacięć powłok brzusznych, konieczne jest zapewnienie pacjentowi odpowiednich warunków znieczulenia i monitorowania podczas zabiegu.
Czy po ESG lub sleeve gastrectomy może wystąpić refluks?
Tak. Refluks żołądkowo-przełykowy jest szczególnie istotnym zagadnieniem w przypadku chirurgicznej rękawowej resekcji żołądka, ponieważ operacja może prowadzić do pojawienia się lub nasilenia objawów refluksowych. W przypadku ESG wpływ zabiegu na refluks jest mniej jednoznaczny, a dane długoterminowe są bardziej ograniczone. Występowanie refluksu przed zabiegiem powinno zostać uwzględnione podczas kwalifikacji.
Czy po operacji sleeve częściej występują niedobory witamin niż po ESG?
Chirurgiczna resekcja rękawowa wiąże się z większym ryzykiem niektórych niedoborów pokarmowych, między innymi żelaza i witaminy B12, dlatego wymaga odpowiedniego monitorowania i suplementacji. Po ESG również mogą występować niedobory związane z ograniczeniem ilości spożywanego pokarmu, choć mechanizm ich powstawania jest inny.
Czy po ESG i operacji sleeve można stosować leki na otyłość?
Tak. U odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów farmakoterapia przeciwotyłościowa może być stosowana jako uzupełnienie leczenia zabiegowego, szczególnie przy niewystarczającej redukcji masy ciała lub jej ponownym wzroście. Dobór leku i moment rozpoczęcia terapii wymagają indywidualnej oceny lekarskiej.
Publikacje naukowe
- Abu Dayyeh B.K. i wsp. Endoscopic sleeve gastroplasty for treatment of class 1 and 2 obesity (MERIT): a prospective, multicentre, randomised trial. The Lancet, 2022. Zobacz publikację.
- Endoscopic gastroplasty versus laparoscopic sleeve gastrectomy: a noninferiority propensity score–matched comparative study. Gastrointestinal Endoscopy. Zobacz badanie porównawcze.
- Jirapinyo P. i wsp. American Society for Gastrointestinal Endoscopy–European Society of Gastrointestinal Endoscopy guideline on primary endoscopic bariatric and metabolic therapies for adults with obesity. Gastrointestinal Endoscopy, 2024. Zobacz wytyczne
