Endoskopowe zmniejszenie żołądka metodą ESG to zabieg stosowany w leczeniu otyłości, który pozwala ograniczyć objętość żołądka bez wykonywania nacięć na brzuchu i bez usuwania części narządu. Choć procedura przeprowadzana jest przez usta, wymaga odpowiedniego przygotowania, znieczulenia ogólnego i przestrzegania zaleceń po zabiegu. Jak wygląda endoskopowa gastroplastyka rękawowa krok po kroku? Ile trwa zabieg, czy jest bolesny i kiedy można wrócić do normalnego jedzenia? Wyjaśnia dr hab. n. med. Michał Kisielewski, lekarz wykonujący zabiegi ESG w Szpitalu na Klinach w Krakowie.
Pacjent został już zakwalifikowany do ESG. Co dzieje się przed zabiegiem i jak powinien się do niego przygotować?
Przygotowanie do endoskopowej gastroplastyki rękawowej rozpoczyna się jeszcze przed przyjęciem do szpitala. Jego celem jest przede wszystkim ocena bezpieczeństwa procedury oraz przygotowanie pacjenta do zmian, jakie nastąpią po zmniejszeniu objętości żołądka.
W zależności od stanu zdrowia zlecane są odpowiednie badania laboratoryjne i dodatkowe konsultacje. Konieczne jest również przeanalizowanie przyjmowanych leków, szczególnie preparatów wpływających na krzepnięcie krwi, leków przeciwcukrzycowych oraz stosowanych w leczeniu otyłości.
Pacjent otrzymuje szczegółowe zalecenia żywieniowe. W niektórych przypadkach konieczne jest wprowadzenie specjalnej diety jeszcze przed zabiegiem.
Ważnym elementem przygotowania jest również konsultacja anestezjologiczna. ESG wykonywane jest w znieczuleniu ogólnym, dlatego lekarz musi ocenić ryzyko związane ze znieczuleniem i ustalić zasady bezpiecznego postępowania.
Czy przygotowanie do zabiegu przypomina przygotowanie do gastroskopii?
Podobieństwo polega przede wszystkim na konieczności pozostania na czczo. Ponieważ zabieg odbywa się w znieczuleniu ogólnym, żołądek powinien być odpowiednio opróżniony, aby ograniczyć ryzyko zachłyśnięcia jego treścią.
Dokładny czas powstrzymania się od jedzenia i picia ustalany jest indywidualnie. Zależy między innymi od rodzaju spożywanych pokarmów, przyjmowanych leków oraz chorób współistniejących.
Pacjent nie powinien samodzielnie odstawiać leków ani zmieniać sposobu ich przyjmowania. Dotyczy to szczególnie osób leczonych z powodu cukrzycy, nadciśnienia czy chorób układu krążenia.
W przeciwieństwie do kolonoskopii ESG nie wymaga standardowego oczyszczania jelita grubego. Konieczne jest natomiast przestrzeganie zaleceń dotyczących przygotowania żołądka.
Przejdźmy do samej procedury. Co dokładnie dzieje się na sali zabiegowej? Jak wygląda zabieg ESG krok po kroku?
Endoskopowe zmniejszenie żołądka wykonywane jest z wykorzystaniem specjalistycznego endoskopu wyposażonego w kamerę oraz system zakładania szwów. Zabieg można podzielić na kilka etapów.
Etap 1. Znieczulenie pacjenta
Po przygotowaniu i podłączeniu aparatury monitorującej pacjent zostaje poddany znieczuleniu ogólnemu. Przez cały czas trwania zabiegu jego stan jest kontrolowany przez zespół anestezjologiczny.
Etap 2. Wprowadzenie endoskopu do żołądka
Lekarz wprowadza endoskop przez usta i przełyk do żołądka. Kamera umożliwia dokładne obejrzenie wnętrza narządu i ocenę warunków anatomicznych. Procedura nie wymaga wykonywania nacięć powłok brzusznych.
Etap 3. Założenie szwów endoskopowych
Za pomocą systemu szycia endoskopowego lekarz zakłada szwy obejmujące odpowiednie warstwy ściany żołądka. Ich rozmieszczenie i liczba zależą od zastosowanej techniki oraz indywidualnej anatomii pacjenta.
Etap 4. Zmniejszenie objętości żołądka
Stopniowe zaciąganie szwów powoduje zbliżenie do siebie określonych fragmentów ściany żołądka. W rezultacie narząd przyjmuje bardziej wydłużony, rękawowy kształt, a jego pojemność zostaje ograniczona.
Etap 5. Kontrola efektu zabiegu
Po zakończeniu szycia lekarz ocenia uzyskany kształt żołądka, położenie szwów i ewentualne oznaki powikłań. Następnie endoskop zostaje usunięty.
Podczas ESG nie wycina się fragmentu żołądka ani nie zmienia połączenia żołądka z jelitem cienkim. Zabieg modyfikuje jego kształt i pojemność za pomocą szwów zakładanych od wewnątrz.
Ile trwa endoskopowa gastroplastyka rękawowa?
Sam zabieg ESG trwa zazwyczaj około 60–150 minut. Czas ten może być różny w zależności od warunków anatomicznych, zastosowanej techniki i przebiegu procedury.
Do tego należy doliczyć przygotowanie do znieczulenia oraz czas potrzebny na wybudzenie i obserwację po zabiegu.
Pacjent powinien więc traktować ESG jako zaplanowaną procedurę szpitalną, a nie krótkie badanie endoskopowe. Mimo braku nacięć na brzuchu jest to zaawansowany zabieg wymagający odpowiedniego zaplecza medycznego.
Wielu pacjentów obawia się bólu związanego z zakładaniem szwów w żołądku. Czy podczas ESG można odczuwać dolegliwości?
Sam zabieg odbywa się w znieczuleniu ogólnym, dlatego pacjent nie odczuwa bólu podczas wykonywania procedury.
Po wybudzeniu mogą natomiast pojawić się dolegliwości związane ze zmianą kształtu żołądka i napięciem jego ścian. Najczęściej są to ból lub dyskomfort w nadbrzuszu, nudności, uczucie pełności, a niekiedy wymioty. Objawy te są zwykle najbardziej nasilone w początkowym okresie po zabiegu i stopniowo ustępują. W razie potrzeby stosowane są leki przeciwbólowe i przeciwwymiotne oraz odpowiednie nawodnienie.
Ważne jest jednak odróżnienie typowych dolegliwości po ESG od objawów mogących świadczyć o powikłaniach. Silny lub narastający ból, gorączka, uporczywe wymioty czy pogarszający się stan ogólny wymagają pilnej oceny lekarskiej.
Jak wygląda pierwsza doba po ESG?
Po wybudzeniu ze znieczulenia pacjent pozostaje pod obserwacją personelu medycznego. Monitorowane są podstawowe parametry życiowe, nasilenie bólu, ewentualne nudności oraz ogólna tolerancja okresu pooperacyjnego.
W początkowym okresie podawane mogą być płyny dożylne oraz leki łagodzące dolegliwości. Następnie, zgodnie z zaleceniami lekarza, rozpoczyna się ostrożne przyjmowanie płynów doustnych.
Jednym z najważniejszych elementów obserwacji jest ocena, czy pacjent może przyjmować płyny bez nasilonych nudności, wymiotów i innych niepokojących objawów.
Czas pobytu w szpitalu zależy od przebiegu zabiegu, stanu zdrowia i tolerancji płynów. Część pacjentów może zostać wypisana tego samego dnia, inni wymagają obserwacji do następnego dnia lub dłużej.
Jak wygląda żywienie w pierwszych tygodniach po ESG? Czy pacjent może od razu spożywać normalne posiłki?
Nie. Po endoskopowym zmniejszeniu żołądka konieczne jest stopniowe rozszerzanie diety. Ściana żołądka potrzebuje czasu na gojenie, a pacjent musi przyzwyczaić się do jego zmienionej pojemności.
W pierwszym okresie stosowana jest dieta płynna. Następnie, zgodnie z indywidualnym harmonogramem, wprowadzane są pokarmy o konsystencji papkowatej, miękkiej, a ostatecznie posiłki stałe. Tempo przechodzenia pomiędzy poszczególnymi etapami może różnić się w zależności od protokołu ośrodka i tolerancji pokarmów przez pacjenta.
Szczególnie ważne jest odpowiednie nawodnienie i dostarczanie białka. Należy unikać zbyt szybkiego jedzenia, dużych porcji i produktów, które mogą powodować dolegliwości.
Nie należy samodzielnie przyspieszać rozszerzania diety, nawet jeśli pacjent czuje się dobrze. Zalecenia żywieniowe stanowią część procesu gojenia i mają znaczenie dla bezpieczeństwa po zabiegu.
Kiedy można wrócić do pracy i aktywności fizycznej po ESG?
W porównaniu z klasycznymi operacjami bariatrycznymi rekonwalescencja po ESG jest zwykle krótsza, ponieważ nie wykonuje się nacięć na brzuchu. Wielu pacjentów może powrócić do lekkich codziennych czynności w ciągu kilku dni. Powrót do pracy zależy jednak od charakteru wykonywanych obowiązków, samopoczucia i przebiegu okresu pozabiegowego.
Praca biurowa może być możliwa wcześniej niż praca wymagająca dużego wysiłku fizycznego. Intensywne treningi, podnoszenie ciężarów i inne obciążające aktywności powinny być wznawiane dopiero po uzyskaniu zgody lekarza.
W pierwszych dniach ważniejsze od szybkiego powrotu do treningów są odpoczynek, nawodnienie i przestrzeganie zaleceń żywieniowych. Aktywność fizyczna powinna być następnie wprowadzana stopniowo jako stały element leczenia otyłości.
Które dolegliwości mogą być naturalną reakcją organizmu po zabiegu ESG, a które wymagają pilnej konsultacji?
Przejściowy dyskomfort w nadbrzuszu czy nudności mogą występować po zabiegu. Nie powinno się jednak bagatelizować objawów nasilających się lub utrzymujących mimo zaleconego leczenia.
Do sygnałów alarmowych należą przede wszystkim silny lub narastający ból brzucha, gorączka, uporczywe wymioty, niemożność przyjmowania płynów, krwawienie z przewodu pokarmowego, duszność czy omdlenie.
Takie objawy mogą wskazywać na odwodnienie lub poważniejsze powikłania, dlatego wymagają pilnej oceny medycznej, a w stanach nagłych – wezwania pomocy ratunkowej.
Każdy pacjent powinien otrzymać przed wypisem jasne zalecenia dotyczące postępowania po zabiegu, przyjmowania leków oraz kontaktu z placówką w razie wystąpienia niepokojących objawów.
Dlaczego kontrole po ESG są tak ważne? Czy po zakończeniu rekonwalescencji pacjent nadal powinien pozostawać pod opieką specjalistów?
Zdecydowanie tak. Endoskopowa gastroplastyka rękawowa jest jednym z elementów leczenia otyłości, a nie jego zakończeniem. Wizyty kontrolne pozwalają oceniać tolerancję pokarmów, sposób odżywiania, tempo redukcji masy ciała i ogólny stan zdrowia. W razie potrzeby możliwe jest również odpowiednie zmodyfikowanie zaleceń dietetycznych lub zastosowanie dodatkowych metod leczenia.
Regularna współpraca z lekarzem i dietetykiem pomaga wcześnie rozpoznawać trudności, które mogą wpływać na skuteczność terapii, w tym nieprawidłowe nawyki żywieniowe czy niedostateczną podaż składników odżywczych. Długoterminowe leczenie otyłości wymaga systematyczności. Sam zabieg ułatwia wprowadzanie zmian, ale nie zastępuje dalszej opieki medycznej.
Czy sposób wykonywania ESG i postępowanie po zabiegu są opisane w literaturze naukowej?
Tak. Technika endoskopowej gastroplastyki rękawowej, jej bezpieczeństwo oraz postępowanie pozabiegowe są przedmiotem licznych publikacji naukowych.
W badaniach opisywano zarówno technikę zakładania szwów, jak i najczęstsze dolegliwości występujące po zabiegu, ryzyko powikłań oraz znaczenie odpowiedniego przygotowania i dalszej opieki nad pacjentem.
Wytyczne towarzystw endoskopowych ASGE i ESGE wskazują miejsce endoskopowych metod leczenia otyłości we współczesnej praktyce medycznej. Z kolei badania kliniczne, w tym MERIT, potwierdzają, że ESG może być skuteczną częścią kompleksowego programu leczenia otyłości.
Istotne jest jednak, aby procedura była wykonywana przez odpowiednio przeszkolony zespół, a pacjent otrzymał indywidualne zalecenia dotyczące przygotowania, rekonwalescencji i dalszego leczenia.
Endoskopowe zmniejszenie żołądka w Krakowie – jak rozpocząć przygotowanie do ESG?
Pierwszym krokiem jest konsultacja kwalifikacyjna, podczas której można omówić wskazania do zabiegu, dotychczasowe leczenie otyłości, wymagane badania oraz oczekiwany przebieg terapii.
W Szpitalu na Klinach w Krakowie wykonuję zabiegi endoskopowego zmniejszenia żołądka metodą ESG. Podczas konsultacji pacjent otrzymuje informacje dotyczące przygotowania, przebiegu procedury, możliwych powikłań i zaleceń po zabiegu.
Najważniejsze jest świadome podjęcie decyzji oraz zrozumienie, że powodzenie leczenia zależy zarówno od prawidłowego wykonania procedury, jak i od dalszej współpracy pacjenta z zespołem medycznym.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o endoskopową gastroplastykę rękawową
Czy przed ESG trzeba wykonać gastroskopię?
Ocena wnętrza żołądka jest ważnym elementem przygotowania do endoskopowej gastroplastyki rękawowej. Lekarz może zlecić gastroskopię przed zabiegiem, aby wykluczyć zmiany, które mogłyby utrudnić wykonanie ESG lub stanowić przeciwwskazanie do procedury. Zakres diagnostyki ustalany jest indywidualnie.
Czy przed ESG trzeba odstawić leki na odchudzanie, np. semaglutyd lub tirzepatyd?
Nie zawsze. Postępowanie zależy od rodzaju preparatu, dawki, występowania objawów ze strony przewodu pokarmowego oraz ryzyka związanego ze znieczuleniem. Leki te mogą opóźniać opróżnianie żołądka. Decyzję o ich kontynuowaniu lub czasowym odstawieniu podejmuje lekarz wspólnie z anestezjologiem. Nie należy odstawiać ich samodzielnie.
Czy po ESG pozostają blizny?
Nie. Ponieważ endoskop wprowadzany jest przez usta, wykonanie ESG nie wymaga nacięć skóry brzucha. Nie powstają więc typowe blizny pooperacyjne na powłokach brzusznych.
Czy szwy zakładane podczas ESG trzeba później usuwać?
Standardowo nie ma konieczności usuwania szwów po zabiegu. Ich zadaniem jest utrzymanie zmienionego kształtu żołądka w okresie gojenia. W szczególnych sytuacjach może być konieczna interwencja endoskopowa, jednak nie stanowi ona rutynowego etapu leczenia.
Czy po ESG można podróżować samolotem?
Sam przebyty zabieg ESG nie wyklucza podróżowania samolotem. Termin podróży należy jednak uzgodnić z lekarzem, uwzględniając przebieg rekonwalescencji, ryzyko odwodnienia, tolerancję płynów i ewentualne dolegliwości. Bezpośrednio po zabiegu nie należy planować długiej podróży bez konsultacji medycznej.
Czy po ESG można spać na brzuchu?
Nie ma jednej zasady dotyczącej pozycji podczas snu po ESG. W pierwszych dniach może występować dyskomfort w nadbrzuszu, dlatego warto wybierać pozycję, która nie nasila dolegliwości. Jeśli ból utrzymuje się, narasta lub utrudnia odpoczynek, należy skontaktować się z lekarzem.
Publikacje naukowe
Pod artykułem umieściłabym trzy źródła:
- Abu Dayyeh B.K. i wsp. Endoscopic sleeve gastroplasty for treatment of class 1 and 2 obesity (MERIT): a prospective, multicentre, randomised trial. The Lancet, 2022. Zobacz publikację.
- Jirapinyo P. i wsp. American Society for Gastrointestinal Endoscopy–European Society of Gastrointestinal Endoscopy guideline on primary endoscopic bariatric and metabolic therapies for adults with obesity. Gastrointestinal Endoscopy, 2024. Zobacz wytyczne.
- Endoscopic sleeve gastroplasty: the learning curve. Endoscopy International Open, 2017. Zobacz publikację dotyczącą techniki ESG i postępowania po zabiegu
