Leczenie trudno dostępnych guzów przewodu pokarmowego wymaga nie tylko doświadczenia chirurga, ale także wykorzystania zaawansowanych technologii obrazowania. W Szpitalu na Klinach w Krakowie wykonujemy małoinwazyjne operacje litych guzów przewodu pokarmowego, w tym guzów trzustki oraz przerzutów do wątroby. Podczas zabiegów wykorzystujemy jednocześnie dwie technologie: trójwymiarowe obrazowanie anatomii pacjenta w technologii mieszanej rzeczywistości, jako hologram (3D) oraz śródoperacyjną ultrasonografię (USG), która pozwala na bieżąco oceniać struktury znajdujące się pod powierzchnią tkanek. Takie połączenie zwiększa precyzję zabiegu i pomaga w leczeniu pacjentów, którzy często nie kwalifikują się do klasycznej operacji.

Dla kogo przeznaczona jest ta metoda?

Nie wszystkie guzy przewodu pokarmowego można bezpiecznie usunąć podczas klasycznej operacji. Szczególnym wyzwaniem są zmiany zlokalizowane w pobliżu dużych naczyń krwionośnych lub innych ważnych struktur anatomicznych. W takich przypadkach małoinwazyjne techniki chirurgiczne wspierane zaawansowanym obrazowaniem mogą stanowić skuteczną i bezpieczniejszą alternatywę.

Metodę wykorzystujemy przede wszystkim w leczeniu wybranych nowotworów, w tym guzów trzustki oraz przerzutów do wątroby. O kwalifikacji do zabiegu zawsze decyduje wielodyscyplinarny zespół specjalistów, który ocenia rodzaj nowotworu, jego lokalizację, stopień zaawansowania oraz ogólny stan zdrowia pacjenta. Dzięki temu każdy plan leczenia jest dostosowany indywidualnie do konkretnego przypadku.

Jak przebiega zabieg?

Proces rozpoczyna się od wykonania badań obrazowych – tomografii komputerowej (TK) lub rezonansu magnetycznego (MRI). Na ich podstawie tworzony jest trójwymiarowy model anatomii pacjenta – hologram, który chirurg może wyświetlić w technologii mieszanej rzeczywistości (Mixed Reality). Taki model pomaga zaplanować zabieg, a w czasie operacji obejrzeć anatomię pacjenta w naturalnej skali, obracać ją i przybliżać gestami oraz głosem. Hologram pozwala również dokładnie przeanalizować położenie guza względem otaczających narządów i naczyń krwionośnych oraz precyzyjnie zaplanować przebieg operacji.

Podczas zabiegu chirurg korzysta jednocześnie z dwóch źródeł obrazowania. Trójwymiarowy model 3D ułatwia orientację przestrzenną i ocenę anatomii pacjenta, natomiast śródoperacyjna ultrasonografia (USG) dostarcza obrazu w czasie rzeczywistym, pokazując dokładne położenie guza oraz przebieg naczyń krwionośnych. Połączenie mapy przestrzennej z obrazem w czasie rzeczywistym umożliwia precyzyjniejsze planowanie kolejnych etapów operacji i zwiększa bezpieczeństwo wykonywanego zabiegu.

Dlaczego łączymy obrazowanie 3D i ultrasonografię?

Trójwymiarowy model anatomii pacjenta tworzony jest na podstawie tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego wykonanych przed zabiegiem. Stanowi on precyzyjną mapę anatomiczną, która ułatwia planowanie operacji oraz orientację przestrzenną podczas jej wykonywania.

W trakcie zabiegu narządy jamy brzusznej mogą jednak zmieniać swoje położenie pod wpływem oddechu, ułożenia pacjenta czy manipulacji chirurgicznych. Dlatego obrazowanie 3D uzupełniamy śródoperacyjną ultrasonografią (USG), która dostarcza obrazu w czasie rzeczywistym i pozwala na bieżąco ocenić położenie guza oraz przebieg naczyń krwionośnych. Ultrasonografia pokazuje sytuację „tu i teraz”, jest bezpieczna i nie wykorzystuje promieniowania.

Połączenie statycznego modelu 3D z dynamicznym obrazem ultrasonograficznym zapewnia chirurgowi pełniejszą informację o polu operacyjnym. Dzięki temu możliwe jest bardziej precyzyjne planowanie kolejnych etapów zabiegu oraz bezpieczniejsze prowadzenie operacji, zwłaszcza w przypadku zmian zlokalizowanych w pobliżu ważnych struktur anatomicznych. Razem dają lekarzowi pełniejszy obraz niż każda z tych metod osobno.

Z jakimi metodami leczenia łączy się zaawansowane obrazowanie?

Trójwymiarowe obrazowanie oraz śródoperacyjna ultrasonografia wspierają zarówno zabiegi chirurgiczne, jak i nowoczesne metody leczenia miejscowego nowotworów, które nie wymagają klasycznego wycinania. Dzięki precyzyjnej lokalizacji zmiany oraz ocenie jej relacji z otaczającymi strukturami możliwe jest dokładniejsze zaplanowanie i przeprowadzenie zabiegu.

Obrazowanie 3D i USG wspierają nowoczesne, małoinwazyjne techniki niszczenia guza, które nie wymagają jego klasycznego wycinania. Należą do nich między innymi:

Technologie te znajdują zastosowanie między innymi w małoinwazyjnych technikach niszczenia guza:

• nieodwracalnej elektroporacji (IRE, NanoKnife), która niszczy komórki nowotworowe za pomocą krótkich impulsów elektrycznych, oszczędzając otaczające naczynia i drogi żółciowe,

• termoablacji mikrofalowej (MWA), wykorzystującej energię mikrofal do zniszczenia guza wysoką temperaturą,

• chemoembolizacji (TACE), polegającej na podaniu leku przeciwnowotworowego bezpośrednio do naczyń zaopatrujących guz i jednoczesnym zamknięciu ich światła.

Wybór metody leczenia zależy od rodzaju nowotworu, lokalizacji i wielkości zmiany, a także ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Każdy przypadek jest analizowany indywidualnie przez zespół specjalistów, który dobiera optymalną strategię terapeutyczną.

Jakie korzyści może przynieść ta metoda obrazowania?

Zastosowanie zaawansowanego obrazowania 3D oraz śródoperacyjnej ultrasonografii może wspierać precyzyjniejsze planowanie i przeprowadzenie zabiegów u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów. W zależności od rodzaju nowotworu i wskazań klinicznych technologia ta może wiązać się z następującymi korzyściami:

• umożliwieniem leczenia pacjentów, u których klasyczna operacja wiąże się z wysokim ryzykiem lub nie jest optymalnym rozwiązaniem,

• większą precyzją zabiegu dzięki połączeniu trójwymiarowego modelu anatomii z obrazem ultrasonograficznym w czasie rzeczywistym,

• możliwością zastosowania technik małoinwazyjnych, które – u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów – mogą wiązać się z mniejszym urazem operacyjnym oraz krótszym okresem rekonwalescencji.

Doświadczenie kliniczne i podstawy naukowe

Zespół krakowskiego Szpitala na Klinach wykorzystuje opisane technologie w codziennej praktyce klinicznej w leczeniu wybranych nowotworów przewodu pokarmowego. Zdobyte doświadczenia zostały przedstawione w recenzowanej publikacji naukowej oraz są prezentowane podczas krajowych i międzynarodowych konferencji poświęconych nowoczesnym technikom chirurgicznym i obrazowaniu śródoperacyjnemu, w tym podczas kongresu EUROSON 2026 w Lublinie.

Ważna informacja

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady medycznej. Przedstawione informacje nie zastępują konsultacji z lekarzem ani indywidualnej kwalifikacji do leczenia. Wybór metody terapii zawsze opiera się na ocenie stanu zdrowia pacjenta, rodzaju i zaawansowania choroby oraz aktualnej wiedzy medycznej. Każda procedura medyczna wiąże się z określonymi wskazaniami, przeciwwskazaniami i ryzykiem, które są omawiane z pacjentem przed rozpoczęciem leczenia.

Źródło naukowe

Wierzbicki R., Pawłowicz M., Job J., Balawender R., Kostarczyk W., Stanuch M., Janc K., Skalski A. „3D mixed-reality visualization of medical imaging data as a supporting tool for innovative, minimally invasive surgery for gastrointestinal tumors and systemic treatment as a new path in personalized treatment of advanced cancer diseases”. Journal of Cancer Research and Clinical Oncology 2022; 148(1): 237–243. DOI: 10.1007/s00432-021-03680-w. PMID: 34110490.

FAQ

Czy każdy guz przewodu pokarmowego można leczyć metodami małoinwazyjnymi?

Nie. Możliwość zastosowania technik małoinwazyjnych zależy od wielu czynników, między innymi rodzaju nowotworu, jego wielkości, lokalizacji oraz stopnia zaawansowania choroby. Każdy przypadek wymaga indywidualnej kwalifikacji.

Czym różni się ultrasonografia śródoperacyjna od klasycznego badania USG?

Klasyczne badanie USG wykonuje się przed rozpoczęciem leczenia. Ultrasonografia śródoperacyjna jest wykonywana bezpośrednio podczas zabiegu i umożliwia chirurgowi ocenę zmian oraz otaczających struktur w czasie rzeczywistym.

Czy obrazowanie 3D zastępuje doświadczenie chirurga?

Nie. Zaawansowane technologie obrazowania stanowią wsparcie w planowaniu i prowadzeniu operacji, jednak decyzje dotyczące przebiegu zabiegu podejmuje chirurg na podstawie swojej wiedzy, doświadczenia oraz aktualnej sytuacji klinicznej.

Jakie nowotwory najczęściej wymagają tak precyzyjnego obrazowania?

Najczęściej są to nowotwory zlokalizowane w pobliżu dużych naczyń krwionośnych lub innych istotnych struktur anatomicznych, między innymi wybrane guzy trzustki oraz przerzuty do wątroby. O zastosowaniu zaawansowanego obrazowania decyduje charakter konkretnej zmiany.

Czy leczenie z wykorzystaniem technologii 3D wydłuża czas operacji?

Samo przygotowanie trójwymiarowego modelu odbywa się przed zabiegiem. W trakcie operacji obrazowanie stanowi narzędzie wspomagające pracę chirurga i jest wykorzystywane wtedy, gdy może ułatwić orientację w polu operacyjnym.

Czy przed konsultacją warto przygotować wyniki badań?

Tak. Warto zabrać ze sobą wyniki tomografii komputerowej, rezonansu magnetycznego, badań histopatologicznych oraz wypisy z wcześniejszego leczenia. Kompletna dokumentacja pozwala dokładniej ocenić możliwości zastosowania nowoczesnych metod obrazowania.